مجموعه استدلال‌های قرآنی در امامت و خلافت بلافصل امیرالمومنین (علیه السلام)

1. آیه ولایت : آیه 55 سوره مبارکه مائده

« إنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ ءَامَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَوةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکَوةَ وَ هُمْ رَاکِعُونَ. »

« سرپرست و ولی شما، تنها خدا و پیامبر او است و آنها که ایمان آورده اند؛ همانها که نماز را برپا می‌دارند، و در حال رکوع، زکات می‌دهند »
شأن نزول آیه مربوط به زمانی است که حضرت علی (علیه السّلام) در حضور صحابه در رکوع انگشتری خود را به فقیر دادند.

از امام صادق علیه السلام در مورد آیه: «إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ» روایت کرده است که امام علیه السلام فرمود: یعنی فقط آنها مقدم بر شمایند، یعنی شایسته‌تر به شما، به امورتان و به جان‌هایتان و به اموالتان می‌باشند «اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ» یعنی علی علیه السلام و اولادی از او که امام هستند تا روز قیامت. سپس خداوند عز و جل آنها را وصف نموده و فرموده: «الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَهُمْ رَاکِعونَ» و .

امیرالمومنین علی علیه السلام در نهج البلاغه شریف می‌فرمایند:
عترت پیامبر اساس دین، و ستون‌های استوار یقین می‌باشند. شتاب کننده باید به آنان بازگردد و عقب مانده باید به آنان بپیوندد؛ زیرا ویژگی‌های حق ولایت به آنها اختصاص دارد.

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 2 بند 4

2. آیه تبلیغ : آیه 67 سوره مبارکه مائده

یأَیها الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ وَ إِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا یهدِى الْقَوْمَ الْکَافِرِینَ.

اى پیامبر آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است، کاملًا (به مردم) برسان و اگر نکنى رسالت او را انجام نداده‌‏اى. خداوند تو را از (خطرات احتمالى) مردم، نگاه مى‌دارد و خداوند، جمعیّت کافران (لجوج) را هدایت نمى‌کند.
به اتفاق آرای پیشوایان حدیث و تفسیر و تاریخ این آیه در روز عید غدیر در فضیلت حضرت علی بن ابیطالب (علیه السّلام) نازل شده است.

3. آیه تطهیر : آیه 33 سوره مبارکه احزاب

إنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکم تَطْهِیرًا
خدا مى‌خواهد آلودگى را فقط از شما خاندان [پیامبر] بزداید و شما را پاک و پاکیزه گرداند
ابوعبداللّه محمّد بن عمران مرزبانى از ابو حمراء روایت کرده که گفت: نُه یا دَه ماه در خدمت پیامبر بودم و او هر صبحگاه از خانه بیرون مى‌آمد و به همراهى من بر در سراى على علیه السّلام مى‌رفت و حلقه در را مى‌گرفت و مى‌‏فرمود: سلام و رحمت و برکات خدا بر شما باد. على، فاطمه، حسن و حسین پاسخ مى‌گفتند: سلام و رحمت و برکات خدا بر تو باد اى رسول خدا. سپس پیامبر مى‌‏فرمود: رحمت خدا بر شما باد، وقت نماز است و قرائت مى‌فرمود: «اى اهل بیت، خدا مى‌خواهد پلیدى را از شما دور کند و شما را پاک دارد.» آنگاه به محل نماز خود مى‏‌رفت.

📚 شواهد التنزیل، جلد دوم، 47
📚 نهج الحق و کشف الصدق، ترجمه کهنسال،191
 

4. آیه مودت : آیه 23 سوره مبارکه شوری

قل لَّا أَسلُکمُ‏ عَلَیْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فىِ الْقُرْبىَ‏  وَ مَن یَقْترَفْ حَسَنَةً نَّزِدْ لَهُ فِیهَا حُسْنًا  إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَکُورٌ
 بگو: «من هیچ پاداشى از شما برای رسالتم درخواست نمى‌کنم جز دوست ‏داشتن نزدیکانم [اهل بیتم‏] و هر کس کار نیکى انجام دهد بر نیکى‌اش مى‌افزاییم چرا که خداوند آمرزنده و سپاسگزار است.»

5. آیه نازل شده درباره لیله المبیت : 207 سوره مبارکه بقره

و مِنَ النَّاسِ مَن یَشْرِى نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَءُوفُ بِالْعِبَاد.
و از میان مردم کسى است که جان خود را براى طلب خشنودى خدا می‌فروشد، و خدا نسبت به [این‏] بندگان مهربان است.

این آیه کسانی را ستوده است که حاضرند جان خود را در ازای به‌دست‌آوردن رضایت خداوند فدا کنند.

 ابن‌ابى‌الحدید که از علماى قرن هفتم اهل‌سنّت است، در شرح نهج‌البلاغه خود آورده است .به‌گفته این عالم معتزلی، همه مفسران بر این باورند که این آیه در فضیلت امام علی علیه السلام نازل شده است. همچنین احادیث متواتر از عامه و خاصه نقل شده است که این آیه نازل شده است در شان حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) در زمانی که در رختخواب پیغمبر خوابید تا پیامبر به مدینه هجرت کند.

 علامه طباطبایی نوشته است: طبق روایات این آیه درباره ماجرای لیلة المَبیت نازل شده است.

در لیلة المبیت مشرکان قصد داشتند به خانه پیامبر اسلام (ص) در مکه حمله کنند و او را به قتل برسانند. در این شب،  امام علی علیه السلام  برای حفظ جان پیامبر در بستر او خوابید.

6. آیه 37 سوره مبارکه بقره

به شأن والای حضرت امیرالمومنین و اهل بیت (علیهم السلام) اشاره دارد.

فتَلَقَّى ءَادَمُ مِن رَّبِّهِ کلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَیْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیم
سپس آدم از پروردگارش کلماتى دریافت داشت (و با آنها توبه کرد.) و خداوند توبه او را پذیرفت چرا که خداوند توبه ‏پذیر و مهربان است.

علامه مجلسى در کتاب بحار از دُر الثمین نقل نموده که آدم (علیه السّلام) در ساق عرش اسماء پیغمبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) و ائمه (علیهم السلام) را دید، پس جبرئیل او را تلقین نمود، گفت بگو: یا حمید بحقّ محمّد یا عالى بحقّ على یا فاطر بحقّ فاطمة یا محسن بحقّ الحسن و الحسین و منک الاحسان.
فَتابَ عَلَیْهِ: پس بازگشت فرمود حق تعالى بر آدم (علیه السّلام) به رحمت کامل و فضل شامل خود. إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ: به درستى که خداى تعالى بسیار توبه پذیر و عفو کننده از عقوبت به مغفرت و بر بندگان بسیار بخشاینده و مهربان است.

📚 تفسیر اثنا عشری، جلد اول، صفحه 123

7. آیه 124 سوره مبارکه بقره

و إِذِ ابْتَلىَ إِبْرَاهِمَ رَبُّهُ بِکلَمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنىِ جَاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَ مِن ذُرِّیَّتىِ قَالَ لَا یَنَالُ عَهْدِى الظَّالِمِینَ.
و پروردگار ابراهیم او را به کارى چند بیازمود و ابراهیم آن کارها را به تمامى به انجام رسانید. خدا گفت: من تو را پیشواى مردم گردانیدم. گفت: فرزندانم را هم؟ گفت: پیمان من ستمکاران را در بر نگیرد.
به اتفاق آرای پیشوایان حدیث و تفسیر و تاریخ از ابن عباس روایت کرده‏‌اند که گفت: «پیامبر خدا فرمود: دعوت به من و على پایان یافت. ما هرگز بر بتان سجده نکردیم و پروردگار مرا به پیامبرى و على را به‏ ولایت برگزید.

📚 تفسیر اللوامع، جلد اول، 629
📚 نهج الحق و کشف الصدق،ترجمه کهنسال، صفحه 197
📚 مناقب علی بن ابیطالب(ع)، ابن مغازلی، صفحه 276
📚 مناقب مرتضوی، کشفی ترمذی، 41

8. آیه ود : آیه 96 سوره مبارکه مریم

« إنَّ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّلِحَاتِ سَیَجْعَلُ لهَمُ الرَّحْمَانُ وُدًّا »

«خداى رحمان کسانى را که ایمان آورده‏‌اند و کارهاى شایسته کرده‏‌اند، محبوب همه گرداند. »

شیعه و اهل سنّت نقل کرده‌‏اند که این آیه درباره حضرت امیر المؤمنین (علیه السّلام) نازل گردید.
در تفسیر برهان حدود ده روایت در این زمینه نقل شده است از جمله از امام صادق (علیه السّلام) روایت شده است: «قال: نزلت فى على علیه السّلام فما من مؤمن الا و فی قلبه حب لعلّى (علیه السّلام)».
زمخشرى در کشاف نقل کرده: رسول خدا به على بن أبى طالب فرمود: یا على بگو «اللهم اجعل لى عندک عهدا و اجعل لى فی صدور المؤمنین مودة» پس خدا این آیه را نازل فرمود. این حدیث در المیزان از «الدُر المنثور» نقل شده است. طبرسى فرموده: درباره آیه اقوالى هست یکى اینکه این آیه مخصوص به على (علیه السّلام) هست هیچ مؤمنى نیست مگر آنکه در قلبش محبت مولا (علیه السّلام) وجود دارد.

📚 تفسیر أحسن الحدیث، جلد ششم، صفحه36

محمدبن عباس ......... از امام جعفر صادق علیه السلام در مورد آیه: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا» روایت می‌کند که ایشان فرمودند: این آیه در مورد علی علیه السلام نازل شده است. بنابراین هیچ مؤمنی نیست که در قلبش حب علی علیه السلام نباشد.

📚 تاویل الآیات، ج 1، ص 309، ح 18

امیرالمومنین در نهج البلاغه شریف می‌فرمایند:

اگر با شمشیرم بر بینی مومن بزنم، که دشمن من باشد، با من دشمنی نخواهد کرد، و اگر تمام دنیا را به منافق ببخشم تا مرا دوست بدارد، دوست من نخواهد شد، و این بدان جهت است که قضای الهی جاری شد، و بر زبان پیامبر امی (صلی الله علیه واله وسلم) گذشت که فرمود:

(ای علی! مومن تو را دشمن نگیرد، و منافق تو را دوست نخواهد داشت.)

📚 نهج البلاغه شریف، حکمت 45

9. آیه هادی : آیه 7 سوره مبارکه رعد

و یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُواْ لَوْ لَا أُنزِلَ عَلَیْهِ ءَایَةٌ مِّن رَّبِّهِ إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَ لِکلِّ قَوْمٍ هَادٍ.
کافران می‌گویند: چرا از جانب پروردگارش معجزه‌‏اى بر او نازل نمی‌شود؟ جز این نیست که تو بیم‏ دهنده‌‏اى هستى و هر قومى را رهبرى است.
همان‌طور که خاصه و عامه به اتفاق روایت نموده‌اند «منذر» پیغمبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) و «هاد» حضرت على (علیه السّلام) است. از جمله فخر رازى در تفسیر کبیر از ابن عباس و حافظ ابو نعیم اصفهانى که از مشاهیر محدثان عامه است در کتاب «ما نزّل من القرآن فى حقّ علىّ علیه السّلام» به چندین سند روایت نموده است که حضرت پیغمبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) دست مبارک به سینه خود گذاردند و فرمود: «انا المنذر» بعد دست به شانه على (علیه السّلام) گذاشتند فرمودند: انت الهادى یا علىّ بک یهتدى المهتدون من بعدى یعنى یا على راهنماى امت تو هستى و راه‏یافتگان بعد از من به تو هدایت یابند.
📚 تفسیر اثنا عشری، جلد ششم، صفحه 34

در کافى از حضرت باقر علیه السّلام روایت شده که فرمود: «منذر» رسول خدا و براى هر زمانى از ما هادى باشد که هدایت نماید مردم را به آنچه پیغمبر خدا آورده و هادیان بعد از رسول الله حضرت على (علیه السّلام) و بعد از ایشان اوصیاء هر یک بعد از دیگرى است.
📚 اصول کافى، جلد اول، صفحه 191

10. آیه سوال : آیه 24 سوره مبارکه صافات

و قِفُوهُمْ إِنهُّم مَّسئلُونَ: و نگه داریدشان، باید بازخواست شوند.
دیلمى در فردوس الاخبار از ابى سعید الخدرى از حضرت پیغمبر صلّى اللّه علیه و اله در این آیه شریفه فرمود: «انّهم مسئولون عن ولایة على بن أبی طالب».
📚 تفسیر اثنا عشری، جلد یازدهم، صفحه 112
📚 ینابیع المودة، صفحه 112

پیشوایان حدیث و تفسیر و تاریخ از ابن عباس و ابو سعید خدرى، از پیامبر خدا روایت کرده‌‏اند، که ایشان فرمودند: «از ولایت على پرسش می‌شوند.»
📚 نهج الحق و کشف الصدق،ترجمه کهنسال، صفحه 197
📚 الصواعق المحرقه، صفحه 79
📚 شواهد التنزیل، جلد دوم، صفحه 106
📚 کفایت الطالب، صفحه 247

11. آیه لحن القول ؛ آیه 30 سوره محمد (ص)

و لَوْ نَشَاءُ لَأَرَیْنَکَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُم بِسِیمَهُمْ وَ لَتَعْرِفَنَّهُمْ فىِ لَحْنِ الْقَوْلِ وَ اللَّهُ یَعْلَمُ أَعْمَالَکم
و اگر ما بخواهیم آنها را به تو نشان می‌‏دهیم تا آنان را با قیافه‌‏هایشان بشناسى، هر چند می‌‏توانى آنها را از طرز لحن آنان بشناسى و خداوند اعمال شما را می‌داند.
جابر بن عبد اللّه انصارى روایت نموده است: کنّا نعرف المنافقین على عهد رسول اللّه (صلّى اللّه علیه و آله) ببغضهم علىّ بن أبی طالب (علیه السّلام). یعنی زمان پیغمبر خدا (صلّى اللّه علیه و آله) منافقان را به دشمنى ایشان با على بن ابى طالب علیه السّلام می‌شناختیم.
📚 تفسیر اثنا عشری، جلد دوازدهم، صفحه 128 :books:مجمع البیان، جلد پنجم، صفحه106
📚 در کشاف از انس نقل نموده که بعد از نزول این آیه هیچ منافقى نبود مگر آنکه حضرت او را به سیما و لحن قول شناختى.
📚 کشاف، جلد سوم، صفحه 459
📚 تفسیر اثنا عشری، جلد دوازدهم، صفحه 129

12. آیه مباهله : آیه 61 سوره مبارکه آل عمران

فمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَ أَبْنَاءَکم وَ نِسَاءَنَا وَ نِسَاءَکُمْ وَ أَنفُسَنَا وَ أَنفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ اللَّهِ عَلىَ الْکَذِبِینَ.
هرگاه بعد از علم و دانشى که (درباره مسیح) به تو رسیده (باز) کسانى با تو به محاجّه و ستیز برخیزند، به آنها بگو: «بیایید ما فرزندان خود را دعوت کنیم، شما هم فرزندان خود را ما زنان خویش را دعوت نماییم، شما هم زنان خود را ما از نفوس خود دعوت کنیم، شما هم از نفوس خود آن‌گاه مباهله کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.

به اجماع مفسران «پسران ما» در آیه مباهله، اشاره به حسن و حسین (علیهما السّلام) است و «جان‌هاى ما» اشاره به على (علیه السّلام) پس خداوند او را جان محمّد صلّى اللّه علیه و آله قرار داد.
این آیه قوی‌ترین دلیل بر بلندى مقام سرور ما امیرمؤمنان (علیه السّلام) است زیرا خداوند متعال درباره او به مساوات با جان پیامبر (ص) حکم نموده است و او را براى یارى رساندن در دعا به پیامبر (ص) معین کرده است. چه فضیلتى برتر از این که خداوند به پیامبر خویش فرمان دهد که در دعا از على (ع) یارى بجوید و به او توسل کند؟ چه کسى چنین مرتبه و جایگاهى بدست آورده است؟

📚 نهج الحق و کشف الصدق، علامه حلی، ترجمه کهنسال، صفحه 195 - 196

به اتفاق خاصه و عامه وقتى این آیه نازل شد، حضرت پیغمبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) حضرت على و فاطمه و حسن و حسین علیهم السّلام را براى مباهله فرا خواندند. محدثین و مفسرین بر آن متفق هستند. از جمله: ترمذى، احمد مسلم در صحاح خود، صاحب مشکوة، ابن حجر در صواعق، زمخشرى در کشاف، فخر رازى در تفسیر کبیر، نیشابورى در غرائب التنزیل و عدّه بسیارى از عایشه روایت نموده‌‏اند که: چون این آیه مباهله نازل شد، حضرت رسول خدا (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) حضرت على و فاطمه و حسن و حسین (علیهم السّلام) را خواندند پس فرمودند: خدایا اینها اهل بیت من می‌‏باشند.

📚 تفسیر اثنا عشری، جلد دوم، صفحه 125-124
📚 مدارک عامّى مربوط به شأن نزول این روایت در کتاب احقاق الحق جلد سوّم صفحه 46 تا 62 و جلد نهم صفحه 70 تا 91

فخر رازى در تفسیر کبیر گوید: در این آیه شریفه براى شیعه هست که استدلال کنند به آن بر فضیلت حضرت على (علیه السّلام) بر جمیع انبیاى اولوا العزم و غیر ایشان، زیرا خداوند تعبیر فرموده است از على بن ابى طالب (علیه السّلام) که او نفس حضرت پیغمبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) است و از واضحات آنکه: اتحاد دو شخص در ذات، غیر معقول باشد، پس لابد باید مراد به- اتحاد، در مماثلت و مشابهت تامّه در صفات و کمالات نفسانیه است، از علم و عصمت و طهارت و رحمت و عفت و کرم و شجاعت و زهد و عبادت و جوانمردى و فتوت و غیر اینها از صفات کمالیه حضرت نبوى صلّى اللّه علیه و آله و سلّم. و شبهه‏‌اى نیست که از جمله صفات پیغمبر خاتم، افضلیّت آن سرور است بر تمام انبیاء و رسل. و بعد از آنکه حضرت على علیه السّلام به نص آیه مباهله، نفس حضرت پیغمبر است، پس باید او نیز مانند رسول خدا افضل از سایر انبیاء و رسل باشد.

📚 تفسیر اثنا عشری، جلد دوم، صفحه 131

رُوِیَ بِإِسْنَادٍ صَحِیحٍ إِلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِیِّ أَنَّهُ قَالَ لَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(ص) یَقُولُ‏ إِنَّ فِی عَلِیٍّ خِصَالًا لَوْ کَانَتْ وَاحِدَةٌ مِنْهَا فِی جَمِیعِ النَّاسِ لَاکْتَفَوْا بِهَا فَضْلًا قَوْلُه (ص) مَنْ کُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِیٌّ مَوْلَاهُ وَ قَوْلُهُ (ص) عَلِیٌّ مِنِّی کَهَارُونَ مِنْ مُوسَى وَ قَوْلُهُ (ص) عَلِیٌّ مِنِّی وَ أَنَا مِنْهُ وَ قَوْلُهُ (ص) عَلِیٌّ مِنِّی کَنَفْسِی طَاعَتُهُ طَاعَتِی وَ مَعْصِیَتُهُ مَعْصِیَتِی وَ قَوْلُهُ (ص) حَرْبُ عَلِیٍّ حَرْبُ اللَّهِ وَ سِلْمُ عَلِیٍّ سِلْمُ اللَّهِ وَ قَوْلُهُ (ص) وَلِیُّ عَلِیٍّ وَلِیُّ اللَّهِ وَ عَدُوُّ عَلِیٍّ عَدُوُّ اللَّهِ وَ قَوْلُهُ (ص) عَلِیٌّ حُجَّةُ اللَّهِ وَ خَلِیفَتُهُ عَلَى عِبَادِهِ وَ قَوْلُهُ (ص) حُبُّ عَلِیٍّ إِیمَانٌ وَ بُغْضُهُ کُفْرٌ وَ قَوْلُهُ (ص) حِزْبُ عَلِیٍّ حِزْبُ اللَّهِ وَ حِزْبُ أَعْدَائِهِ حِزْبُ الشَّیْطَانِ وَ قَوْلُهُ (ص) عَلِیٌ‏ مَعَ‏ الْحَقِ‏ وَ الْحَقُّ مَعَهُ لَا یَفْتَرِقَانِ حَتَّى یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْضَ وَ قَوْلُهُ (ص) عَلِیٌّ قَسِیمُ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ وَ قَوْلُهُ (ص) مَنْ فَارَقَ عَلِیّاً فَقَدْ فَارَقَنِی وَ مَنْ فَارَقَنِی فَقَدْ فَارَقَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قَوْلُهُ (ص) شِیعَةُ عَلِیٍّ هُمُ الْفَائِزُونَ یَوْمَ الْقِیَامَة.

با اسناد صحیح از جابر بن عبدالله انصاری روایت شده است که شخصا از رسول الله (صلی الله علیه و آله) شنیدم که فرمودند: همانا در علی خصلت‌هایی است که اگر یکی از آنها در تمام مردم بود به یقین برای فضل و برتری آنان کافی بود؛ این سخن پیامبر (ص) که فرمودند: هر کس من ولی و سرپرست او هستم پس علی و سرپرست او است و این سخن پیامبر (ص) که منزلت علی در نزد من چون منزلت هارون در نزد موسی است و این سخن پیامبر (ص) که علی از من است و من از علی هستم و این سخن پیامبر (ص) که علی در نزد من چون نفس من است و اطاعت از او اطاعت از من و سرپیچی از فرمان او سرپیچی از امر من است و این سخن پیامبر (ص) که جنگ با علی جنگ با خداست و فرمانبرداری از او اطاعت از خدا است و این سخن پیامبر (ص) که ولایت علی ولایت خدا است و دشمنی با علی دشمنی با خدا است و این سخن پیامبر (ص) که علی برهان و حجت خداوند و جانشین او بر بندگانش است و این سخن پیامبر (ص) که حب و دوست داشتن علی از ایمان و دشمنی با او از کفر است و این سخن پیامبر (ص) که حزب علی حزب خداست و حزب دشمنانش حزب شیطان است و این سخن پیامبر (ص) که علی با حق است و حق با علی است این دو از هم جدا نمی‌شوند تا در حوض کوثر بر من وارد شوند و این سخن پیامبر (ص) که علی قسمت کننده بهشت و جهنم است و این سخن پیامبر (ص) که هر کس از علی جدا شود گویا از من بریده است و هر کس از من جدا شود گویا از خداوند عزّ و جلّ بریده است و این سخن پیامبر (ص) که شیعیان علی در روز قیامت رستگارند.

📚 جامع الأخبار، صفحات 12-13
📚 الخصال ابن بابویه، صفحه 496
📚 الأمالی (للصدوق)، صفحه89

13. آیه 10 سوره مبارکه واقعه

وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ
آنها که سبقت جسته بودند و اینک پیش افتاده‌‏اند، اینان مقربانند.
به اتفاق آرای پیشوایان حدیث و تفسیر و تاریخ از ابن عباس روایت کرده‌‏اند که پیشى گرفته این امت، على بن ابیطالب است.

📚 تفسیر ابن کثیر، جلد چهارم،صفحه 283
📚 دررالمنثور، جلد ششم، صفحه 154
📚 صواعق المحرقه، 123
📚 روح المعانی، جلد 27، صفحه 114
📚 ینابع الموده، 60

14. آیه 19 و 20 سوره مبارکه توبه

أَجَعَلْتُمْ سِقایَةَ الْحاجِّ وَ عِمارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ کَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ جاهَدَ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ لا یَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ وَ اللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمینَ*الَّذینَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فی‏ سَبیلِ اللَّهِ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَ أُولئِکَ هُمُ الْفائِزُونَ.

آیا سیراب ساختن حاجیان و آباد کردن مسجد الحرام را همانند [کار] کسى پنداشته‏‌اید که به خدا و روز بازپسین ایمان آورده و در راه خدا جهاد می‌‏کند؟ [نه، این دو] نزد خدا یکسان نیستند، و خدا بیدادگران را هدایت نخواهد کرد. کسانى که ایمان آورده و هجرت کرده و در راه خدا با مال و جانشان به جهاد پرداخته‏‌اند نزد خدا مقامى هر چه والاتر دارند و اینان همان رستگارانند.

پیشوایان حدیث و تفسیر و تاریخ در جمع میان صحاح شش گانه روایت کرده‌‏اند: «این آیه درباره على بن ابیطالب (علیه السّلام) است هنگامى که طلحة بن شیبه و عباس بر هم مفاخرت می‌‏نمودند طلحه گفت: من نسبت به خانه کعبه سزاوارترم زیرا کلیددار هستم. عباس گفت: من شایسته‌‏ترم زیرا سیراب کردن حاجیان با من است. على (علیه السّلام) فرمود. من نخستین مؤمن هستم و از همه بیشتر جهاد کرده‏‌ام. خداوند این آیه را براى بیان برترى على‏ نازل کرد.»

📚 الدرر المنثور، جلد سوم،صفحه 219، 318
📚 تفسیر ابن کثیر، جلد دوم، صفحه 224
📚 تفسیرالکبیر، جلد16، صفحه 10

15. آیه صدق : آیه 33 سوره مبارکه زمر

وَ الَّذی جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ أُولئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ
امّا کسى که سخن راست بیاورد و کسى که آن را تصدیق کند، آنان پرهیزگارانند.
على بن ابراهیم قمى (رحمه اللّه) از ائمه هدى (علیهم السلام ) روایت کرده است که: مراد از «جاء بالصدق» حضرت پیغمبر (صلّى اللّه علیه و اله) و مراد «صدق به» حضرت امیر المؤمنین (علیه السلام) است.

📚 تفسیر اثنا عشری، ج‏11، صفحه 243
📚 تفسیر قمى، جلد دوم، صفحه 249
📚 نورالثقلین، جلد چهارم، صفحه 489

16. آیه نجوا : آیه 12 سوره مبارکه مجادله

یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِذا ناجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْواکُمْ صَدَقَةً ذلِکَ خَیْرٌ لَکُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحیمٌ (12)
اى کسانى که ایمان آورده‌‏اید هنگامى که می‌خواهید با رسول خدا نجوا کنید، قبل از آن صدقه‌‏اى (در راه خدا) بدهید این براى شما بهتر و پاکیزه‏‌تر است و اگر توانایى نداشته باشید، خداوند غفور و رحیم است.
در جمع بین صحاح سته، بخارى در تاریخ خود، ابن مغازلى از على بن علقمة ثعلبى از مجاهد و موفق بن احمد، حموینى، ابو نعیم الحافظ تمام این جماعت در کتب خود از حضرت امیر المؤمنین (علیه السّلام) نقل کرده‌‏اند که: انّ فى کتاب اللّه لآیة لا عمل بها احد قبلى و لا یعمل بها احد بعدى: در کتاب خدا آیتى نازل شد که هیچ کس به آن عمل نکرد قبل از من و عمل نمی‌‏کند بعد از من. بعد از آن فرمود: بی خفّف اللّه عن هذه الامّة و لم تنزل فى احد قبلى و لم تنزل فى احد بعدى: به سبب من خداى تعالى تخفیف نمود از این امت و این آیه نه پیش از من در حق کسى نازل شده، و نه در حق کسى بعد از من نازل شود.

📚 منهج الصادقین، جلد 9، صفحه 213
📚 تفسیر اثنا عشری، جلد سیزدهم، صفحه 73

ابن عمر می‌گوید: «على سه فضیلت داشت که اگر من داراى یکى از آنها بودم برایم دوست داشتنی‌‏تر بود تا آنکه نعمت‌هاى عظیم می‌‏داشتم: همسرى با فاطمه، پرچمدارى جنگ خیبر و آیه نجوا.»

📚 نهج الحق و کشف الصدق، صفحه 183
📚 کفایت الطالب، صفحه 137

17. آیه 45 سوره مبارکه زخرف

و سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنا أَ جَعَلْنا مِنْ دُونِ الرَّحْمنِ آلِهَةً یُعْبَدُونَ.
و از رسولان ما که پیش از تو گسیل داشتیم جویا شو آیا در برابرِ [خداى‏] رحمان، خدایانى که مورد پرستش قرار گیرند مقرّر داشته‌‏ایم؟
روایت می‌‏کنند که پیامبر در شب معراج با پیامبران دیگر دیدار کرد. خداوند به او فرمود: اى محمّد از آنان بپرس براى چه فرستاده شدند؟ پاسخ دادند: بر شهادت لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ‏، اعتراف به پیامبرى تو و ولایت على بن ابیطالب فرستاده شدیم.»

📚 نهج الحق و کشف الصدق، 183
📚 ینابیع الموده، 82
📚 مناقب الخوارزمی، 121
📚 کنزالعمال، جلد ششم، 156

18. آیه 12 سوره مبارکه حاقه

لنَجْعَلَها لَکُمْ تَذْکِرَةً وَ تَعِیَها أُذُنٌ واعِیَةٌ.
تا آن را وسیله تذکّرى براى شما قرار دهیم و گوش‌هاى شنوا آن را دریابد و بفهمد.
محمد بن عباس بسى سند از طرف عامه و خاصه روایت کرده که پیغمبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) به امیر المؤمنین (علیه السّلام) فرمود یا على از خداوند درخواست نمودم که اذن واعیه گوش تو باشد و این حدیث را ثعلبى که از علماء عامه است در تفسیر خود بیان کرده است.

📚 تفسیر جامع، جلد‏7، صفحه 231

در کافى ذیل آیه فوق از حضرت امام صادق (علیه السّلام) روایت کرده است که فرمود وقتى آیه مزبور بر پیغمبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) نازل شد به امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود یا على آن گوش شنوا تو هستى.
📚 تفسیر جامع، جلد‏7، صفحه230

آیه 103 سوره مبارکه آل عمران

« وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا ۚ وَاذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ کُنتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُم بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَکُنتُمْ عَلَىٰ شَفَا حُفْرَةٍ مِّنَ النَّارِ فَأَنقَذَکُم مِّنْهَا ۗ کَذَٰلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ آیَاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ »

« و همگی به ریسمان خدا چنگ زنید، و پراکنده نشوید؛ و نعمت خدا را بر خود یاد کنید: آنگاه که دشمنان [یکدیگر] بودید، پس میان دل‌های شما الفت انداخت، تا به لطف او برادران هم شدید؛ و بر کنار پرتگاه آتش بودید که شما را از آن رهانید. این گونه، خداوند نشانه‌های خود را برای شما روشن می‌کند، باشد که شما راه یابید. »

منظور از اعتصموا بحبل الله تمسک به ولایت ائمه معصومین (علیهم السّلام) است:
ابو سعید خدرى از حضرت پیغمبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) روایت نموده: ایّها النّاس قد ترکت فیکم الثّقلین ان اخذتم بهما لن تضلّوا بعدى، احدهما اکبر من الاخر کتاب اللّه حبل ممدود من السّماء الى الارض و عترتى اهل بیتى، الا و انّهما لن یفترقا حتّى یردا علىّ الحوض.

اى گروه مردمان، به تحقیق در میان شما دو ریسمان می‌گذارم ، اگر بعد از من به آن دو تمسک جویید هرگز گمراه نشوید: یکى از آن دو اکبر است از دیگرى. کتاب خدا ریسمانى است ممدود از آسمان به زمین، و دیگر عترت من اهل بیت من. آگاه باشید به درستى که این دو هرگز جدا نشوند از هم تا در حوض کوثر بر من وارد شوند.

📚 تفسیر اثنا عشری، جلد دوم، صفحه 195
📚 احقاق الحق، جلد 9، صفحه 309 تا 375

جابر به نقل از امام باقر علیه السلام می‌گوید: خاندان محمد صلوات الله علیهم اجمعین همان ریسمان خداوندی هستند که امر فرموده به آن چنگ بزنند «وَاعتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِیعا وَلاَ تَفَرَّقُواْ». است.

📚 تفسیر عیاشی ،ج 1- ص 217

امیرالمومنین علیه السلام فرمودند:

آنها (اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله) ستون‌های استوار اسلام، و پناهگاه مردم می‌باشند.

📚 نهج البلاغه شریف ،خطبه 239

آیه 104 سوره مبارکه آل عمران

وَلْتَکُن مِّنکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَیَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ ۚ وَأُولَٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

و باید از میان شما، گروهی، [مردم را] به نیکی دعوت کنند و به کار شایسته وادارند و از زشتی بازدارند، و آنان همان رستگارانند.

در نهج البلاغه حضرت امیر المؤمنین (علیه السّلام) می‌فرماید: انّ اللّه سبحانه لم یلعن القرن الماضى بین ایدیکم الّا لترکهم الامر بالمعروف و النّهى عن المنکر، فلعن السّفهاء لرکوب المعاصى و الحکماء لترک التّناهى.
به تحقیق خداوند سبحان مردمان قرون گذشته را لعن نفرمود مگر به سبب ترک کردن امر به معروف و نهى از منکر. پس سفها را به جهت به جا آوردن معاصى و حکماء را به جهت ترک نهى از مناهى لعن نمود.

📚 تفسیر اثنا عشری، جلد دوم، صفحه 201
📚 نهج البلاغه شریف، خطبعه قاصعه (190)

علامه مجلسى رضوان اللّه علیه از حضرت پیغمبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) روایت نموده: لا یزال النّاس بخیر ما امروا بالمعروف و نهوا عن المنکر و تعاونوا على البرّ، فاذا لم یفعلوا ذلک نزعت منهم البرکات و سلّط بعضهم على بعض و لم یکن لهم ناصر فى الارض و لا فى السّماء.
مردم به خیر هستند مادامى که امر به معروف و نهى از منکر نمایند و در امور خیر یاری نمایند. پس وقتى که این امور را به جای نیاورند از میان ایشان برکات بر کنده شود و بعضى بر بعض دیگر مسلط شوند و نه در آسمان و نه در زمین براى آنها یاورى نباشد.

📚 تفسیر اثنا عشری، جلد دوم، صفحه 201
📚 بحار الانوار، جلد 100، صفحه 94، حدیث 95

آیه 107 سوره مبارکه آل عمران

وَأَمَّا الَّذِینَ ابْیَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِی رَحْمَةِ اللَّهِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ

و اما سپیدرویان همواره در رحمت خداوند جاویدانند.

در تفسیر برهان از حضرت پیغمبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) در حدیث طولانى که اجمالش آنکه: روز قیامت پنج عَلَم را با هر یک جماعتى حاضر می‌نمایند: با یک عَلَم گوساله این امت و با دومى فرعون این امت و با سومى سامرى این امت و با چهارمى ذو الثّدیه با اوّلین نفر از خوارج و آخرین آنها. بعد از سؤال و جواب از اعمال آنها و سیاه شدن روی‌هاى آنها به بردن آنها به جهنم امر می‌شود و با علم پنجم حضرت امیر المؤمنین (علیه السّلام) حاضر می‌شوند بعد از سؤال و جواب از آن حضرت، آن بزرگوار با تابعین او با روی‌هاى سفید داخل بهشت می‌شوند. آنگاه حضرت پیغمبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) این آیه را تلاوت نمود: یَوْمَ تَبْیَضُّ وُجُوهٌ وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ.

📚 تفسیر اثنا عشری، جلد دوم، صفحه 206
📚 تفسیر برهان، جلد اوّل، صفحه 308، ذیل آیه 107 آل عمران- ذو الثدیه رهبر خوارج بود که در جنگ نهروان کشته شد.

19. سوره هل أتی

محدثان و مفسران و تاریخ نویسان روایت کرده‌‏اند که حسن و حسین بیمار شدند، پیامبر خدا (ص) و عموم عرب از آنها عیادت کردند. حضرت على، فاطمه (علیهما السّلام) و خدمتکارشان فضه نذر کردند که در صورت سلامتى یافتن آنها سه روز روزه بدارند. آنان عافیت یافتند و چون نزد آل محمّد کم و بیشى نبود، امیر مؤمنان (ع) سه صاع جو قرض گرفت و فاطمه (علیها السّلام) از یک صاع چند گرده نان پخت و به هر کس یکى رسید. على (علیه السّلام) نماز مغرب گزارد و به منزل بازگشت. نان را براى افطار بر خوان نهاد که تهیدستى بر در آمد. هر یک از ایشان نان خود را بر او ایثار کرد و شب و روز را بدون خوردن چیزى گذراندند. روز دوم روزه بداشتند و فاطمه از صاع دیگرى نان پخت و شامگاه یتیمى آمد و نان بر او ایثار کردند. روز سوم نیز روزه بودند که شبانگاه اسیرى آمد و قوت خود او را بخشیدند و سه روز جز آب ننوشیدند.

روز چهارم، پیامبر آنان را چنان دید که از گرسنگى می‌‏لرزیدند و دیدگان فاطمه غبار آلود گشته بود. رسول اللّه فرمود: واى خدایا! خاندان محمّد از گرسنگى بمیرند؟ جبرئیل فرود آمد و گفت: بگیر آنچه را که خدایت در حق خاندانت، گواراى تو، فرود آورده! فرمود: چه بگیرم؟ فرشته خواند: «هل اتى»

📚 نهج الحق و کشف الصدق، ص: 185

20. آیه نصر : آیه 62 سوره مبارکه انفال

و إِنْ یُریدُوا أَنْ یَخْدَعُوکَ فَإِنَّ حَسْبَکَ اللَّهُ هُوَ الَّذی أَیَّدَکَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنینَ.
و اگر بخواهند تو را فریب دهند، خدا براى تو کافى است او همان کسى است که تو را، با یارى خود و مؤمنان، تقویت کرد.
ابن بابویه از ابى هریره روایت کرده در ذیل این آیه گفت رسول اکرم (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) فرمود که بر ساق عرش نوشته شده‏ است: «انا الله لا اله الا انا وحدى لا شریک لى محمد عبدى و رسولى و ایدته بعلى‏»
نزول آیه دلالت بر آن دارد که خداوند پیغمبر را به على نصرت داد و هم آن جناب با سایر مؤمنین شریک در نصرت و یارى نبى مکرم هستند و این روایت را ابن فارسى نیز در کتاب روضه نقل نموده و ابن شهرآشوب این حدیث را از انس بن مالک و او از پیغمبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) نقل کرده است‏.

📚 تفسیر جامع، جلد سوم، صفحه 66

21. آیه 64 سوره مبارکه انفال

یأَیهَّا النَّبىُّ حَسْبُکَ اللَّهُ وَ مَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِین‏
اى پیامبر! خداوند و مؤمنانى که از تو پیروى می‌کنند، براى حمایت تو کافى است‏ پیشوایان حدیث و تفسیر و تاریخ گفته‌‏اند: «این آیه در حق على علیه السّلام نازل شده است.»

📚 مناقب مرتضوی، صفحه 54
📚 کشف الغمه، صفحه 92
📚 الغدیر، جلد دوم، صفحه 15

22. آیه 54 سوره مبارکه مائده

فسَوْفَ یَأْتِی اللَّهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ
به زودى خدا گروهى [دیگر] را می‌‏آورد که آنان را دوست می‌دارد.

حضرت صادق (علیه السّلام) روایت کرده فرمودند آیه (مَنْ یَرْتَدَّ مِنْکُمْ عَنْ دِینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی اللَّهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ) درباره امیرالمؤمنین و اصحاب با وفایش که در جنگ بصره در رکاب آن حضرت جهاد می‌کردند نازل شده است و این آیه خطاب به اصحاب پیغمبر است آنهایی که غصب نمودند حقوق آل محمد را و از دین اسلام خارج شدند بزودى اصحاب حضرت حجة (علیه السّلام) بیایند و با آنها جهاد کنند و از هیچ چیز ترس و واهمه ندارند.

📚 تفسیر جامع، جلد دوم، صفحه 224

ثعلبى مى‏گوید: «آیه در شأن على بن ابیطالب (علیه السّلام) فرود آمده است.»

📚 تفسیر الکبیر، جلد 12، صفحه 20
📚 مستدرک الحاکم، جلد سوم، صفحه132
📚 کنزالعمال، جلد 5، صفحه 42

23. آیه صدیقون : آیه 19 سوره مبارکه حدید

و الَّذِینَ ءَامَنُواْ بِاللَّهِ وَ رُسُلِهِ أُوْلَئکَ هُمُ الصِّدِّیقُونَ
کسانى که به خدا و پیامبرانش ایمان آورده‌‏اند، راستگویان و راستکارانند.

ابن شهر آشوب از ابن عباس روایت کرده‌ است که گفت پیغمبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) فرمودند: على صدیق اکبر این امت و فاروق اعظم است.

📚 تفسیر جامع، جلد7، صفحه67

روَى أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ أَنَّهَا نَزَلَتْ فِی عَلِیٍّ(ع)

احمد بن حنبل روایت کرده است این آیه درباره حضرت علی بن ابیطالب نازل شده است.

📚 منهاج السنه، جلد چهارم، صفحه 60
📚 شواهد التنزیل، جلد دوم، صفحه 224
📚 الصواعق، صفحه 123

24. آیه 274 سوره مبارکه بقره

قوْلُهُ تَعَالَى الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ بِاللَّیْلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِیَةً
آنان‌که اموال خویش را در شب و روز، در پنهان و آشکار انفاق مى‏‌کنند.

روَى الْجُمْهُورُ أَنَّهَا نَزَلَتْ فِی عَلِیٍّ (ع) کَانَتْ مَعَهُ أَرْبَعَةُ دَرَاهِمَ أَنْفَقَ فِی اللَّیْلِ دِرْهَماً وَ بِالنَّهَارِ دِرْهَماً وَ فِی السِّرِّ دِرْهَماً وَ فِی الْعَلَانِیَةِ دِرْهَماً.
به اتفاق آرا پیشوایان حدیث و تفسیر و تاریخ نقل کرده‏‌اند که آیه درباره حضرت على (علیه السّلام) است که چهار درهم داشت، شب، روز، نهان و آشکارا، درهمى از آن انفاق کرد تا چهار درهم به پایان رسید.

📚 اسباب نزول واحدی، صفحه 64
📚 تفسیر کبیر، جلد هفتم، صفحه 89
📚 تفسیر کشاف، جلد اول، صفحه 164
📚 تفسیر الخازن، جلد اول، صفحه 214

25.آیه صلوات بر پیامبر آیه 56 سوره مبارکه احزاب

إنَّ اللَّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَى النَّبِیِّ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً
خدا و فرشتگانش بر پیامبر صلوات مى‌‏فرستند. اى کسانى که ایمان آورده‏‌اید، بر او صلوات فرستید و سلام کنید، سلامى نیکو.

فی صَحِیحِ مُسْلِمٍ قُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ أَمَّا السَّلَامُ عَلَیْکَ فَقَدْ عَرَفْنَاهُ وَ أَمَّا الصَّلَاةُ عَلَیْکَ فَکَیْفَ هِیَ فَقَالَ قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ کَمَا صَلَّیْتَ عَلَى إِبْرَاهِیمَ وَ آلِ إِبْرَاهِیم.‏
در صحیح مسلم آمده است: «گفتم اى پیامبر خدا، معنى سلام بر تو را مى‏‌دانیم اما «صلوات» چگونه است؟ فرمود: بگویید: خدایا بر محمّد و آل محمّد درود فرست چنانکه بر ابراهیم و آل او فرستادى.

📚 صحیح مسلم، جلد اول، صفحه 152
📚 التاج فی الاصول، جلد چهارم، صفحه 312
📚 صحیح بخاری، جلد 6، صفحه 151

26. آیه 19 سوره مبارکه الرحمن

مرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیَانِ
دو دریا را پیش راند تا به هم رسیدند.

روَى الْجُمْهُورُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَلِیٌّ وَ فَاطِمَةُ بَیْنَهُما بَرْزَخٌ لا یَبْغِیانِ‏ النَّبِیُّ(ص)یَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ‏ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ وَ لَمْ یَحْصُلْ لِغَیْرِهِ مِنَ الصَّحَابَةِ هَذِهِ الْفَضِیلَة.
به اتفاق آرا پیشوایان حدیث و تفسیر و تاریخ از ابن عباس نقل کرده‌اند که میان على و فاطمه (علیهما السّلام) برزخ و فاصله‏‌اى است که آن پیامبر (صلی الله علیه و آله) است و از آن دو گوهر و مرجان حسن و حسین (علیهما السّلام) هستند که پدید آمده‌‏اند و این مرتبت براى هیچ یک از یاران پیامبر به دست نیامده است.

📚 الدرّ المنثور، جلد ششم، صفحه 146
📚 روح المعانی، جلد 27، صفحه 93
📚 مناقب ابن ابی مغازلی، صفحه 339
📚 نور الابصار، صفحه 101
📚 ینابیع الموده، صفحه 118

27. آیه 1 و 2 سوره نبأ

🔅 « عَمَّ یَتَسَاءَلُونَ ‎(1) عَنِ النَّبَإِ الْعَظِیمِ ‎(2) الَّذِی هُمْ فِیهِ مُخْتَلِفُونَ ‎(3) کَلَّا سَیَعْلَمُونَ ‎(4) ثُمَّ کَلَّا سَیَعْلَمُونَ ‎(5) »

🔅 « از چه چیز مى ‏پرسند؟ (1) از آن خبر بزرگ (2) که در باره آن با هم اختلاف دارند. (3) چنین نیست! به زودی خواهند دانست (4) باز هم چنین نیست! به زودی خواهند دانست (5) »

حافظ ابو نعیم از اکابر اهل سنت از سدّى روایت نموده که حضرت پیغمبر (ص) فرمود: مراد از نبأ عظیم، ولایت حضرت على بن أبی طالب (ع) است که در قبر درباره آن از مردم سؤال کنند و هیچ میّتى نیست در شرق و غرب عالم و در برّ و بحر مگر آنکه منکر و نکیر همان طور که از پروردگار او و پیغمبر او سؤال کنند، از ولایت على بن أبی طالب (علیه السّلام) نیز از او پرسند فطوبى للمصدّق بولایته و الویل للمکذّب بولایته: پس خوشا حال آن نیک بختى که به ولایتش تصدیق نموده باشد و او را امام و پیشواى خود دانسته باشد و واى بر آن جاحد که از ولایتش بی‌‏بهره باشد.

📚 تفسیر اثنا عشری، ج‏14، صفحه 9

از حضرت امام باقر (علیه السّلام) سؤال شد از تفسیر این آیه، فرمود: او امیر المؤمنین (علیه السّلام) است و خود آن حضرت فرمود: براى خداى عزّ وّ جلّ آیتى از من بزرگتر نیست و براى خدا نبأ عظیم‌تر از من نیست.

📚 تفسیر اثنا عشری، ج‏14، صفحه 10

حضرت حسین بن على (ع) فرمودند که رسول اکرم (ص) فرمودند: یا علىّ انت حجّة اللّه و انت باب اللّه و انت الطّریق الى اللّه و انت النّبا العظیم و انت الصّراط المستقیم و انت المثل الاعلى ... .
ای علی تو حجت خداوند و باب الله و طریق رسیدن به خدا هستی و تو آن خبر عظیم و صراط مستقیم و تو مثل اعلی هستی.

📚 تفسیر اثنا عشری، جلد‏14، صفحه 10
📚 عیون اخبار الرضا (علیه السّلام)، جلد 2، صفحه 6

از امام رضا علیه السلام درباره این آیات: «عَمَّ یَتَسَاءلُونَ * عَنِ النَّبَإِ الْعَظِیمِ * الَّذِی هُمْ فِیهِ مُخْتَلِفُونَ»، نقل کرده است که امیر المؤمنین علیه السلام می‌فرماید:
خداوند تبارک و تعالی، خبری عظیم‌تر از من ندارد، و خدای عزّ و جلّ را نشانه ای بزرگتر از من نیست. با آن که امت‌های پیشین زبان‌های مختلفی داشتند، ولی فضل و بزرگواری من بر ایشان عرضه شد، اما آنها به فضل و بزرگی من اعتراف نکردند.

📚 فرات کوفی ، ج 2، ص 394

امیرالمومنین علی ابن ابی طالب (علیه السلام)در نهج البلاغه شریف ویژگی های خود را اینگونه بیان می‌فرمایند:

مردم! عذرخواهی کنید از کسی که دلیلی بر ضد او ندارید، و آنکس من می‌باشم، مگر من در میان شما بر اساس (ثقل اکبر) که قرآن است عمل نکردم؟ و (ثقل اصغر) عترت پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلم) را در میان شما باقی نگذارم؟ مگر من پرچم ایمان را در بین شما استوار نساختم؟ و از حدود و مرز حلال و حرام آگاهیتان ندادم؟ مگر پیراهن عافیت را با عدل خود به اندام شما نپوشاندم؟ و نیکی‌ها را با اعمال و گفتار خود در میان شما رواج ندادم؟ و ملکات اخلاق انسانی را به شما نشان ندادم؟ پس وهم و گمان خود را در آنجا که چشم دل ژرفای آن را مشاهده نمی‌کند، و فکرتان توانایی تاختن در آن راه را ندارد، به کار نگیرید.

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 87 بند 4

✅ روز قیامت ازچیرهایی که ازما سوال میشود وجود نازنین امیرالمومنین علیه السلام هست، بیایید با خواندن و ترویج نهج البلاغه گوشه‌ای ازمسئولیتی که خداوند بردوشمان نهاده است را به جا آوریم .

28. آیه خیر البریه

إنَّ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أُوْلَئکَ هُمْ خَیر الْبریَّةِ
کسانى که ایمان آورده‌‏اند و کارهاى شایسته می‌کنند بهترین آفریدگانند .

روَى الْجُمْهُورُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَةُ قَالَ‏ رَسُولُ اللَّهِ ص هُمْ أَنْتَ یَا عَلِیُّ وَ شِیعَتُکَ تَأْتِی أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ رَاضِینَ مَرْضِیِّینَ وَ یَأْتِی أَعْدَاؤُکَ غِضَاباً مُقْمَحِین‏.
به اتفاق آرا پیشوایان حدیث و تفسیر و تاریخ از ابن عباس آورده‌اند هنگامى که این آیه نازل شد پیامبر(ص) فرمود: «اى على تو و شیعه تو مراد آیه هستید. تو و شیعه‌‏ات راضى و مورد رضایت هستید و دشمنان تو را به گونه‏‌اى مى‌‏آورند که خشمگین رانده مى‌شوند.»

📚 الدرّ المنثور، جلد 6، صفحه 379
📚 الصواعق، صفحات 96 و 159
📚 تفسیر آلوسی، جلد 30، صفحه 207

علامه مجلسى (رحمه اللّه) از حضرت امام باقر (علیه السّلام) روایت نموده چون این آیه نازل شد، حضرت رسول (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) به حضرت امام امیر المؤمنین (علیه السّلام) فرمود: مصداق این آیه تو و شیعیان تو هستند و شیعیان روز قیامت خواهند آمد. تو و شیعیان تو راضى و پسندیده و خدا از شما راضى است و دشمنان تو غضبناک و با غل و زنجیرى بر گردن ایشان خواهند آمد.

📚 تفسیر اثنا عشری، جلد‏14، صفحه 301
📚 بحار الانوار ، جلد 35، صفحه 347- 346
📚 به این مضامین در تفسیر فرات الکوفى، صفحه 219- 218

29. آیه علم الکتاب

و یَقُولُ الَّذِینَ کَفَرُواْ لَسْتَ مُرْسَلًا قُلْ کَفَى‏ بِاللَّهِ شَهِیدَا بَیْنىِ وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الْکِتَاب‏
کافران می‌گویند که تو پیامبر نیستى. بگو: خدا و هر کس که از کتاب آگاهى داشته باشد، به شهادت میان من و شما کافى است.

و صاحب کتاب بصائر الدرجات به سند خود از عبد اللّه بن بکیر و او از حضرت امام صادق (علیه السّلام) روایت کرده گفت در حضور آن حضرت راجع به حضرت سلیمان و حشمت و سلطنت و مقام علمى و منزلتش بحث و مذاکره شد فرمودند خداوند به سلیمان فقط یک حرف از اسم اعظم عطا فرموده بود ولى مصاحب شما (که مراد خود آن حضرت است) کسى است که خداوند در باره‌‏اش می‌فرماید قُلْ کَفى‏ بِاللَّهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتابِ. سپس فرمودند بخدا قسم علم کتاب نزد امیر المؤمنین (علیه السّلام) و ما ائمه می‌باشد عرض کردم فدایت شوم راست فرمودید.

و نیز از حضرت امام باقر (علیه السّلام) روایت کرده که فرمود این آیه در حق حضرت على امیر المؤمنین (علیه السّلام) نازل شده بعد از پیغمبر اکرم (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) حضرتش عالم امت می‌باشد و پس از امیر المؤمنین (علیه السّلام) ائمه معصومین (علیهم السّلام) صاحب علم کتاب هستند.

📚 تفسیر جامع، جلد سوم، صفحه 415

30. قسمتی از آیه 8 سوره مبارکه تحریم

یوْمَ لا یُخْزِی اللَّهُ النَّبِیَّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ‏
«در آن روز خداوند پیامبر و کسانى را که با او ایمان آورده‌‏اند فرو نگذارد.»

ابن شهر آشوب عن تفسیر مقاتل: عن عطاء، عن ابن عباس: یَوْمَ لا یُخْزِی اللَّهُ النَّبِیَّ لا یعذب الله محمدا وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ لا یعذب علی بن أبی طالب و فاطمة و الحسن و الحسین و حمزة و جعفرا نُورُهُمْ یَسْعى‏ یضی‏ء على الصراط لعلی و فاطمة مثل الدنیا سبعین مرة فیسعى نورهم بین أیدیهم و یسعى عن أیمانهم، و هم یتبعونه، فیمضی أهل بیت محمد أول مرة على الصراط مثل البرق الخاطف، ثم یمضی قوم مثل الریح، ثم یمضی قوم مثل عدو الفرس، ثم قوم مثل شد الرجل ثم قوم مثل المشی، ثم قوم مثل الحبو ثم قوم مثل الزحف و یجعله الله على المؤمنین عریضا، و على المذنبین دقیقا، یقول الله تعالى: یَقُولُونَ رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا حتى نجتاز به على الصراط، قال: فیجوز أمیر المؤمنین (علیه السلام) فی هودج من الزمرد الأخضر و معه فاطمة على نجیب من الیاقوت الأحمر و حولها سبعون ألف حوراء کالبرق اللامع.

📚 البرهان فی تفسیر القرآن، جلد پنجم، صفحه 428

قالَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَلِیٌّ وَ أَصْحَابُه‏.

ابن عباس گفته، مراد على و یاران و شیعیان اوست.

📚 تعلیقه احقاق الحق، جلد سوم، صفحه 285

31. آیه 119 سوره مبارکه توبه. الحادیة و الثلاثون آیة الصادقین

یأَیهَّا الَّذِینَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَ کُونُواْ مَعَ الصَّادِقِین‏
اى کسانى که ایمان آورده‌اید، از خدا بترسید و با راستگویان باشید.

ابو صالح از ابن عباس که مراد على بن ابى طالب و اصحابش مى‌‏باشند.
جابر بن عبد الله انصارى از حضرت باقر علیه السّلام روایت نموده که فرمود: با آل محمّد علیهم السلام باشید.
📚 تفسیر اثنا عشری، جلد 5 ، صفحه 229

ابراهیم حموینى و حافظ ابو نعیم و ثعلبى در کتاب کشف و خرکوشى در کتاب شرف المصطفى و ابن قعنب و ابو یوسف در تفسیر خود و ثقفى از علماى عامه هر یک به طرق خود نقل نموده که مراد صادقین، محمّد و آل محمد علیهم السلام است.

📚 تفسیر برهان جلد 2 صفحه 170 به نقل از ثعلبى‏
📚 تفسیر اثنا عشری، جلد‏5، صفحه 229

32. آیه 47 سوره مبارکه حجر

و نَزَعْنَا مَا فىِ صُدُورِهِم مِّنْ غِلّ إِخْوَانًا عَلىَ‏ سُرُرٍ مُّتَقَبِلِینَ
هر کینه‌اى را از دلشان برکنده‌ایم، همه برادرند، بر تختها رو به روى هم هستند.

احمد بن حنبل در مسند خود مرفوعا از زید بن ابى اوفى گفت: داخل شدم در مسجد پیغمبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) بعد ذکر کرد قصه مواخات پیغمبر را بین اصحابش. 
حضرت على (علیه السّلام) به حضرت رسول (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) عرض کرد: روحم رفت و پشتم قطع شد وقتى دیدم آنچه را که میان اصحاب نمودى. حضرت فرمود: قسم به خدائى که مرا به حق مبعوث ساخته، مؤخر نداشتم تو را مگر براى خودم، تو در منزلت نزد من به منزله هارون هستى براى موسى، الا آنکه بعد از من پیغمبرى نیست، تو برادر من و وارث من باشى. پرسید: چه را وارث هستم؟ فرمود: آنچه انبیاى قبل از من، ارث بردند کتاب خدا و سنت پیغمبرشان، و تو در قصر من باشى در بهشت با فاطمه، تو برادر و رفیق من هستى، بعد تلاوت فرمود «إِخْواناً عَلى‏ سُرُرٍ مُتَقابِلِینَ» متحابین فى اللّه نظر مى ‏کنند بعضى به بعضى.

📚 تفسیر اثنا عشری، ج‏7، ص 117
📚 تفسیر شوکانی، جلد سوم، آیه 130
📚 ینابیع الموده، صفحه 118
📚 شواهد التنزیل، جلد اول، صفحه 317

33. آیه 172 سوره مبارکه اعراف

وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّکَ مِن بَنىِ ءَادَمَ مِن ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتهُمْ وَ أَشهْدَهُمْ عَلىَ أَنفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ قَالُواْ بَلىَ‏ شَهِدْنَا أَن تَقُولُواْ یَوْمَ الْقِیَامَةِ إِنَّا کُنَّا عَنْ هَذَا غَفِلِینَ
و پروردگار تو از پشت بنى آدم فرزندانشان را بیرون آورد. و آنان را بر خودشان گواه گرفت و پرسید: آیا من پروردگارتان نیستم؟ گفتند: آرى، گواهى می‌‏دهیم. تا در روز قیامت نگویید که ما از آن بی‌خبر بودیم.
صاحب کتاب فردوس که یکى از علماء عامه است از حذیفه یمانى روایت کرده گفت پیغمبر اکرم (ص) فرمود اگر مردم می‌دانستند على (ع) در چه زمانى به امیرالمؤمنین لقب یافت محققا منکر فضیلت او نمی‌شدند، وقتى امیرالمؤمنین نامیده شد که هنوز روح در بدن آدم دمیده نشده بود و خداوند در عالم ذَر مردم را بر نفس خودشان گواه گرفت و فرمود آیا من پروردگار شما و محمد (ص) پیغمبر و على (علیه السّلام) ولى و امیر شما نیست؟ همه از روى میل و رغبت و یا به اکراه گفتند بلى.

📚 تفسیر جامع، ج‏2، ص: 483-482
📚 مناقب ابن مغازلی، صفحه 171
📚 الاکلیل سیوطی، صفحه 98
📚 تفسیر لوامع، جلد9، صفحه 307

حضرت صادق (ع) فرمود خداوند در عالم ذر از خلایق عهد گرفت به خدائى خود و به این که پیغمبر ما رسول و فرستاده از جانب اوست و نیز از پیغمبران به ولایت و امامت امیرالمؤمنین و ائمه طاهرین علیهم السّلام عهد گرفت و فرمود آیا من پروردگار شما نیستم و محمد پیغمبر شما و على و ائمه معصومین پیشوایان شما نیستند؟ گفتند چرا و اول کسى که از پیغمبران عهد و میثاق بر پروردگار خود از او گرفت حضرت خاتم بود چنانچه می‌فرماید وَ إِذْ أَخَذْنا مِنَ النَّبِیِّینَ مِیثاقَهُمْ وَ مِنْکَ وَ مِنْ نُوحٍ وَ إِبْراهِیمَ وَ مُوسى‏ وَ عِیسَى ابْنِ مَرْیَمَ اول پیغمبران را بطور کلى ذکر فرموده و بعد افضل آنها را تصریح نموده و پیغمبر خاتم را بر افضل انبیا مقدم داشته چون پیغمبرى برتر از آن حضرت نبوده بعد از انبیاء براى ایمان پیدا کردن به پیغمبر خاتم عهد و میثاق گرفته و همچنین بر یارى نمودن امیرالمؤمنین وصى او چنانچه می‌فرماید وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثاقَ النَّبِیِّینَ لَما آتَیْتُکُمْ مِنْ کِتابٍ وَ حِکْمَةٍ ثُمَّ جاءَکُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِما مَعَکُمْ یعنى بر رسول خدا که پیغمبر ماست ایمان آورده و یارى کنید امیرالمؤمنین را لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ و امت‏‌هاى خود را خبر بدهید به بعثت آن پیغمبر خاتم که به او ایمان آورند و او و ائمه معصومین را یارى کنند.

📚 تفسیر جامع، ج‏2، ص 484-483

34. آیه 4 سوره مبارکه تحریم

إِن تَتُوبَا إِلىَ اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمَا وَ إِن تَظَاهَرَا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلَئهُ وَ جِبرِیلُ وَ صَالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمَلَئکَةُ بَعْدَ ذَلِکَ ظَهِیرٌ.
اگر شما دو زن توبه کنید بهتر است، زیرا دلهای‌تان از حق باز گشته است و اگر براى آزارش همدست شوید، خدا یاور اوست و نیز جبرئیل و مؤمنان شایسته و فرشتگان از آن پس یاور او خواهند بود.
محمّد بن عباس ذیل آیه فوق از عبد اللّه بن ابى رافع روایت کرده گفت در آن روزى که پیغمبر اکرم (ص) وفات نمود حضورش بودم گاهى بیهوش می‌شد و زمانى به هوش می‌آمد من گریه می‌کردم و دستهاى مبارکش را می‌بوسیدم می‌گفتم کیست مولاى من و فرزندانم بعد از شما ای رسول خدا؟ فرمود وصى من صالح مؤمنین على بن أبی طالب (ع) مولاى تو است و پنجاه و دو حدیث محمّد بن عباس از طرق عامه و خاصه نقل نموده است که صالح مؤمنین امیر المؤمنین على بن ابى طالب (ع) است.

📚 تفسیر جامع، ج‏7، ص 192

مفسران اجماع و جمهور روایت کرده‌‏اند که مقصود على (علیه السّلام) است.
📚 الدر المنثور، جلد 6، صفحه 244
📚 تفسیر ابن کثیر، جلد 4، صفحه 389
📚 روح المعانی، جلد 28، صفحه 135
📚 فتح الباری، جلد 13، صفحه 27
📚 شواهد التنزیل، جلد 2، صفحه 255

35. آیه اکمال دین : آیه سوم سوره مبارکه مائده

… الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی‏...
...امروز دین شما را به کمال رساندم و نعمت خود را بر شما تمام کردم ...
پیشوایان حدیث و تفسیر و تاریخ از ابو سعید خدرى حدیث آورده‌‏اند که پیامبر در روز غدیر خم مردم را به سوى على دعوت کرد و فرمان داد تا پشته‏‌هاى خار بر هم نهادند و على را فرا خواند و دست او را بلند کرد تا جایى که مردم سپیدى زیر بغل پیامبر و على را دیدند. هنوز خلق پراکنده نشده بودند که این آیه فرود آمد. رسول خدا فرمود: «اللّه اکبر بر کامل شدن دین و تمامیت نعمت و رضایت خدا به پیامبرى من و ولایت على بن ابیطالب پس از من. سپس گفت: هر که من مولاى اویم على مولاى اوست. خدایا ولى کسى باش که على را به ولایت برمی‌گزیند و دشمن آنکه على را دشمن می‌دارد. یارى کن آن را که یاریش کند و سرافکنده ساز کسى که او را سرافکنده سازد.»

📚 الدر المنثور، جلد دوم، صفحه 259
📚 تفسیر ابن کثیر، جلد دوم، صفحه 14
📚 البدایه و النهایه، جلد هفتم، صفحه 349
📚 مناقب خوارزمی، جلد هشتاد، صفحه 290

36. آیه اول و دوم سوره مبارکه نجم

وَ النَّجْمِ إِذا هَوى‏ ما ضَلَّ صاحِبُکُمْ وَ ما غَوى‏
سوگند به آن ستاره چون پنهان شد. که یار شما نه گمراه شده و نه به راه کج رفته است.
از ابن عباس شده است که گفت: «با جمعى از بنى هاشم نزد پیامبر نشسته‏ بودم که ستاره‏‌اى (شهاب سنگ) فرود آمد. پیامبر فرمود: این ستاره به سراى هر که فرو افتد، او وصى من، پس از من است. گروهى برخاستند و شهاب را با نگاه خود دنبال کردند تا به خانه على بن ابى طالب فرود آمد. قوم گفتند: اى رسول خدا، تو در مهر على گمراه گشته‌‏اى. پس خداوند نازل کرد: وَ النَّجْمِ إِذا هَوى‏ ما ضَلَّ صاحِبُکُمْ وَ ما غَوى‏.

📚 کفایت الطالب، صفحه 261
📚 شواهد التنزیل، جلد دوم، صفحه 201
📚 میزان الاعتدال، جلد دوم، صفحه 45
📚 مناقب ابن مغازلی، صفحه 267

37. سوره العادیات

خداوند در سوره و العادیات به اسبانى که در جهاد در راه او بکار رفتند، سوگند خورده است. در غزوه سلسله گروهى از اعراب در دره رمله گرد آمدند تا بر پیامبر در مدینه شبیخون زنند.
پیامبر به یاران خود فرمود: «چه کسانى براى نبرد با اینان حاضرند؟ گروهى از اصحاب صفه گفتند: ما را به هر سوى که خواهى روانه ساز. پیامبر میان آنها قرعه افکند و هشتاد تن از آنها و اصحاب دیگر برگزیده شدند. حضرت تا سه بار برای سپاه مسلمین سه فرمانده تعیین کرد که هر بار از بنی سلیم شکست خوردند و فرمانده سپاه گریخت. سپس رسول خدا امیرالمؤمنین (علیه السّلام) را طلب کرد و تا مسجد احزاب او را مشایعت کرد و با گروهى بر سر ایشانش فرستاد. امام شبانگاه راه می‌پیمود و روز کمین می‌کرد تا به مدخل و دهانه دره رسیدند. سپیده دم ناگاه بر آن قوم تاخت و ایشان را فرو گرفت و خداوند نازل کرد «سوگند به اسبان نفس زننده» پیامبر از على (علیه السّلام) استقبال کرد امام فرود آمد و پیامبر به او گفت اگر نگران نبودم که گروه‌هایى از امت من درباره تو چیزى بگویند که مسیحیان درباره مسیح گفتند، در ستایشت کلامى بر زبان می‌‏راندم که بر هر قومى می‌‏گذشتى خاک پایت را برمی‌گرفتند. بر زین نشین، خدا و پیامبرش از تو خرسندند.»

📚 تفسیر ابوالفتوح رازی، جلد 12، صفحه 150
📚 مجمع البیان، جلد 10، صفحه 528
📚 بحارالانوار جلد 21، صفحه 66

38. آیه 18 سوره مبارکه سجده

أفَمَن کاَنَ مُؤْمِنًا کَمَن کاَنَ فَاسِقًا لَّا یَسْتَوُنَ.
آیا کسى که با ایمان باشد همچون کسى است که فاسق است؟ نه، هرگز این دو برابر نیستند.

طبرسى از ابن عباس روایت کرده آیه فوق در حق امیرالمؤمنین (علیه السّلام) و ولید بن عقبه برادر مادرى عثمان نازل شده مقصود از مؤمن آن حضرت و مراد به فاسق ولید است سبب نزول آن:
چون ولید به امیر المؤمنین (علیه السّلام) جسارت نموده گفت تو کودکى من از تو فصیح‌‏تر و از سنان تیزترم و در میان لشکر پایدارى می‌نمایم آن حضرت به او فرمود :ساکت و خاموش باش تو مرد فاسقى هستى.
طولى نکشید جبرئیل آیه مزبور را نازل نمود و درباره هر مؤمن و فاسقى این آیه جاری است. در زمان عثمان ولید از جانب او حاکم کوفه شد. شبى از شب‌ها شراب نوشید.
صبح در حالت مستى به مسجد رفت و بر مردم امام شد نماز صبح را چهار رکعت به جا آورد. در بین نماز برگشت و به مردم گفت میل دارید بر چهار رکعت بیفزایم امروز من با کیف و نشاطم مردم دانستند او مست است و عقلش زایل شده نامه به عثمان نوشتند داستان او را تذکر دادند عثمان او را احضار کرد جمعى از مردمان صالح همراه او به مدینه رفتند گواهى دادند که ولید شراب نوشیده و در حالت مستى به مسجد آمده نماز صبح را به آن کیفیت به جا آورده است.
امیر المؤمنین (علیه السّلام) در آن مجلس تشریف داشت عثمان درباره ولید با آن حضرت مشورت نمود. امیرالمؤمنین (علیه السّلام) دستور داد بر ولید حد جارى کردند و هشتاد تازیانه به او زدند.

📚 تفسیر جامع، ج‏5، ص 31

بسیاری از درباره مؤمن بودن حضرت على (علیه السّلام) و فاسق بودن ولید اشاره کرده‌اند.

📚 تفسیر طبری، جلد 21، صفحه 68
📚 تفسیر ابن کثیر، جلد 3، صفحه 462
📚 اسباب النزول، صفحه 263
📚 ذخایر العقول، صفحه 88
📚 شواهد التنزیل، جلد 1، صفحه 444

39. آیه 17 سوره مبارکه هود

أفَمَنْ کانَ عَلى‏ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ یَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ ...
آیا آن کس که از جانب پروردگار خویش دلیلى روشن دارد و زبانش بدان گویا است.
روایت کافى از حضرت امام کاظم (علیه السّلام) و حضرت امام رضا (علیه السلّام): مراد از شاهد امیرالمؤمنین (علیه السّلام) است.

📚 تفسیر اثنا عشری، ج‏6، ص 40
📚 اصول کافى، ج 1، کتاب الحجّة ص 190، حدیث 3

مراد از بینه پیغمبر اکرم صلّى اللّه علیه و آله و سلّم و مقصود از شاهد وجود مقدس امیر المؤمنین (علیه السّلام) است.
📚 تفسیر جامع، ج‏3، ص 260

على بن ابراهیم و ابن مغازلى شافعى از عباد بن عبد اللّه روایت کرده گفت امیرالمؤمنین (علیه السّلام) می‌فرمودند: نیست آیه‌اى در قرآن مگر آنکه می‌دانم درباره که نازل شده و از قریش مردمى نبوده است مگر آنکه خداوند درباره‌‏اش آیه‏‌اى در مدح یا در ذم آنان در قرآن نازل فرمود. شخصى برخاست پرسید اى امیر المؤمنین آیه‏‌اى که درباره شما نازل شده کدام است؟ فرمود اگر در انظار مردم سؤال نمی‌کردى پاسخ تو را نمی‌گفتم اینک می‌گویم آیا سوره هود را قرائت نموده‌‏اى؟ عرض کرد بلى. فرمود آیه «أَ فَمَنْ کانَ عَلى‏ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ» را توجه کرده‌‏اى به خدا قسم شاهد من می‌باشم و این حدیث را به عینه صاحب کتاب رموز الکنوز و جبرى که هر دو از علماء عامه هستند نیز روایت کردند.

📚 تفسیر جامع، ج‏3، ص 261-260

امام باقر علیه السلام نیز فرموده است: «إِنَّما نُزِلَتْ «أَفَمَنْ کانَ عَلی بَینَةٍ مِنْ رَبِّهِ» یعْنِی رَسُولَ اللَّهِ. «وَیتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ» یعْنِی عَلِیاً أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ»؛

«مراد از ، آن‌کس که دلیل آشکاری از پروردگار خویش دارد، رسول خدا صلی الله علیه و آله است و مراد از ، و به دنبال آن، شاهدی از سوی او می‌باشد، امیر مؤمنان علی‌علیه السلام می‌باشد.

📚 تفسیر الخازن، ج 3، ص 445

40. آیه 29 سوره مبارکه فتح

محَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُمْ تَراهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً یَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سیماهُمْ فی‏ وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِکَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِی الْإِنْجیلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوى‏ عَلى‏ سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِیَغیظَ بِهِمُ الْکُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظیماً.

محمد پیامبر خدا و کسانى که با او هستند بر کافران سختگیرند و با یکدیگر مهربان. آنان را بینى که رکوع می‌‏کنند، به سجده می‌آیند و جویاى فضل و خشنودى خدا هستند. نشان‌شان اثر سجده‏‌اى است که بر چهره آنهاست. این وصفشان در تورات و در انجیل است، که چون کِشته‌اى هستند که جوانه بزند و آن جوانه محکم شود و بر پاهاى خود بایستد و کشاورزان را به شگفتى وا دارد، تا آنجا که کافران را به خشم آورد. خدا از میان آنها کسانى را که ایمان آورده‏‌اند و کارهاى شایسته کرده‌‏اند به آمرزش و پاداشى بزرگ وعده داده است.  
محمد بن عباس ذیل این آیه از ابن عباس روایت کرده گفت: اصل «زرع» عبد المطلب و «شطأه» محمد (ص) و «یُعْجِبُ الزُّرَّاعَ» وجود مقدس امیر المؤمنین (ع) است چه کفار در تماشاى حضرتش حیرانند و این آیه را پروردگار مثل آورد براى پیغمبر و اصحابش چنانچه زرع از اول سبز می‌شود و از میان دانه بیرون می‌آید سپس پیرامون آن ساقه و برگ‌ها برآید آنگاه خوشه‌‏ها از اطراف آن درآیند و آن را قوى و استوار کنند همچنین اهل بیت و اصحاب پیغمبر پیرامون او جان و مال فدا کرده و مانند شاخ‌ها و برگ‌ها حضرتش را قوى و استوار نموده‌‏اند و هر که بنگرد به شگفت آید فرزندى بدون پدر و مادر در تحت سرپرستى ابو طالب خداى تعالى کار او را از حیث تربیت و تقویت به جائى رساند که همه عالم و جهانیان در تعجب فرو مانند و کفار از او به خشم آیند.

📚 تفسیر جامع، ج‏6، ص 389

41. آیه 4 سوره رعد

یسْقَى‏ بِمَاءٍ وَاحِدٍ
به یک آب، سیراب می‌شوند.

در تفسیر برهان و رازى جابر بن عبد اله انصارى روایت نموده که شنیدم از رسول خدا (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) به امیرالمؤمنین على (علیه السّلام) فرمودند: النّاس من شجر شتّى و انا و انت من شجرة واحدة. بعد قرائت نمود «و فى الارض قطع متجاورات و جنّات من اعناب و زرع و نخیل صنوان ...»
و بر روى زمین قطعه‌‏هایى است در کنار یکدیگر و باغ‌هاى انگور و کشتزارها و نخل‌هایى که دو تنه از یک ریشه رسته است یا یک تنه از یک ریشه و همه به یک آب سیراب می‌‏شوند و در ثمره، بعضى را بر بعض دیگر برترى نهاده‌‏ایم. هرآینه در اینها براى خردمندان عبرت‌ها است.

📚 تفسیر برهان ج 2، ص 278
📚 تفسیر ابو الفتوح ج 6، ص 460
📚 تفسیر اثنا عشری، ج‏6، ص: 333

42. آیه 23 سوره احزاب

منَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُواْ مَا عَاهَدُواْ اللَّهَ عَلَیْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضىَ‏ نحبَهُ وَ مِنهم مَّن یَنتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُواْ تَبْدِیلًا.
از مؤمنان مردانى هستند که به پیمانى که با خدا بسته بودند وفا کردند. بعضى بر سر پیمان خویش جان باختند و بعضى چشم به راهند و هیچ پیمان خود دگرگون نکرده‌‏اند.

جمهور مفسران و محدثان برآنند که این آیه در شأن حضرت امیر المؤمنین (علیه السّلام) و حمزه و جعفر بن ابى طالب نازل شده و احادیث در آن وارده شده:
ابن بابویه (رحمه اللّه) در خصال از حضرت امام باقر (علیه السّلام) که حضرت امیر المؤمنین (علیه السّلام) در حدیثى با یهودى فرمود: به تحقیق عهد کردیم با خدا و رسول، من و عموى من حمزه و برادرم جعفر و پسر عموى من عبیده، بر امرى و وفا نمودیم به آن براى خدا، پس پیش گرفتند بر من اصحاب من که آن سه نفر باشند و در عقب افتادم از ایشان به مصلحت خدا، و در حق من نازل فرمود این آیه را.

📚 تفسیر اثنا عشری، ج‏10، ص 429
📚 الخصال، ج 2، ص 376

همچنین در احادیث وارد شده : مراد از «من ینتظر» امیرالمؤمنین‌ علیه السلام است؛ چون حمزه و جعفر بن ابی‌طالب شهید شده بودند و علی‌علیه السلام در انتظار شهادت بود و خود حضرت قسم یاد کرد که:
«أَنَا وَاللَّهِ الْمُنْتَظِرُ»؛
«سوگند به خدا! من منتظر (شهادت) هستم».

📚 بحارالانوار، جلد 20، صفحه 332 و جلد 31، صفحه 349
📚 شواهد التنزیل، جلد 2، صفحه 6
📚 کشف الغمّة، جلد 1، صفحه 308

امیرالمومنین در نهج البلاغه شریف می فرمایند:
خدا خواست که ما پاسدار دین او باشیم، و شرِّ آنان را از حریم دین باز داریم. مؤمن ما در این راه خواستار پاداش بود، و کافر ما از خویشاوندان خود دفاع کرد، .... پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) هرگاه آتش جنگ زبانه می کشید، و دشمنان هجوم می آوردند، اهل بیت خود را پیش می فرستاد تا به وسیله آنها، اصحابش را از سوزش شمشیرها و نیزه ها حفظ فرماید، چنان که عبیدة بن حارث در جنگ بدر، و حمزه در اُحُد، و جعفر در موته،شهید شدند.کسانی هم بودند که اگر می خواستم نامشان را می آوردم، آنان دوست داشتند چون شهیدان اسلام، شهید گردند، امّا مقدّر چنین بود که زنده بمانند، و مرگشان به تأخیر افتاد.

📚 نهج البلاغه شریف نامه 9

43 . آیه 12 سوره یس

إِنَّا نَحْنُ نُحْیِی الْمَوْتَىٰ وَنَکْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَآثَارَهُمْ ۚ وَکُلَّ شَیْءٍ أَحْصَیْنَاهُ فِی إِمَامٍ مُبِینٍ

« آری، ماییم که مردگان را زنده می‌سازیم و آن چه را از پیش فرستاده اند با آثار (و اعمال) شان درج می‌کنیم و هر چیزی را در کارنامه ای( کتابی) روشن برشمرده ایم.»

در حدیثى از امام باقر(علیه السلام) از پدرش از جدش (علیهم السلام) نقل شده است که فرمود: «هنگامى که این آیه «وَ کُلَّ شَیْء أَحْصَیْناهُ فِی إِمام مُبِین» نازل شد «ابوبکر» و «عمر» برخاستند و عرض کردند: اى پیامبر! آیا منظور از آن «تورات» است؟ فرمود: نه.
عرض کردند: «انجیل» است؟ فرمود: نه.

عرض کردند: منظور «قرآن» است؟ فرمود: نه.

در این حال امیر مؤمنان على(علیه السلام) به سوى پیامبر(صلى الله علیه وآله) آمد، هنگامى که چشم رسول خدا(صلى الله علیه وآله) بر او افتاد، فرمود«هُوَ هذا إِنَّهُ الإِمامُ الَّذِى أَحْصَى اللّهُ تَبارَکَ وَ تَعالى فَیْهِ عِلْمَ کُلِّ شَىء»؛ (امام مبین این مرد است! او است امامى که خداوند متعال علم همه چیز را در او احصا فرموده).

📚 «معانى الاخبار صدوق»، صفحه 95، باب معنى الامام المبین.

در تفسیر «على بن ابراهیم» از «ابن عباس» از خود امیرمؤمنان(علیه السلام) نیز نقل شده است که، فرمود«أَنَا وَ اللّهِ الإِمامُ الْمُبِیْنُ، أُبَیِّنُ الْحَقَّ مِنَ الْباطِلِ وَرِثْتُهُ منْ رَسُولِ اللّه»؛ (به خدا سوگند! منم امام مبین، که حق را از باطل آشکار مى سازم، این علم را از رسول خدا به ارث برده و آموخته ام).

📚 «نور الثقلین»، جلد 4، صفحه 379.

پیامبر خاتم صلی الله علیه وآله امام علی علیه السلام را مصداق امام مبین بیان کرده و در خطبه غدیر فرمود: «مَعاشِرَ النّاسِ! ما مِنْ عِلْمٍ إِلّا وَقَدْ عَلَّمْتُهُ عَلِیاً، وَهُوَ الْإِمامُ الْمُبِینُ»؛ «ای مردم هیچ علمی نبود جز اینکه آن را به علی آموختم و او امام مبین است».

امام باقرعلیه السلام می‌فرماید: هنگامی که آیه شریفه «وَکُلَّ شَی ءٍ أَحْصَیناهُ فِی إِمامٍ مُبِینٍ» نازل شد، مردم از پیامبر سؤال کردند: آیا این امام مبین، تورات و انجیل و قرآن است؟ فرمود: خیر، آن علی بن ابی طالب علیه السلام است.

ابن عباس به نقل از امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود:
«أَنَا وَاللَّهِ الْإِمامُ الْمُبِینُ أُبِینُ الْحَقَّ مِنَ الْباطِلِ وَرَثْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وآله»؛
«به خدا قسم! من امام مبین هستم که حقّ را از باطل جدا و مشخص می‌کنم و این را از رسول خداصلی الله علیه وآله به ارث برده ام».

📚 بحارالانوار، جلد 35، صفحه 427.
📚 «الیقین» صفحه 349.

و همچنین مولا علی علیه السلام در نهج البلاغه شریف خطبه 175 می‌فرمایند:

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله همه اطلاعات را به من (امیرالمومنین) سپرده است، و از هلاکت آن کس که هلاک میشود و جای نجات کسی که نجات می یابد و پایان این حکومت، همه را به من خبر داده است و مرا اگاه کرده است…

📚 «نهج البلاغه» خطبه 175.

44 . آیه 132 سوره بقره

از امام باقر در مورد آیه 132 سوره مبارکه بقره سوال شد

وَوَصَّىٰ بِهَا إِبْرَاهِیمُ بَنِیهِ وَیَعْقُوبُ یَا بَنِیَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَىٰ لَکُمُ الدِّینَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ

« و ابراهیم و یعقوب فرزندان خود را به این آیین، وصیت کردند; ( و گفتند ) «فرزندان من! خداوند این آیین پاک را برای شما برگزیده است، پس مبادا جز در حالی که تسلیم و فرمانبردار او باشید از دنیا بروید!»

روایت شده است که ایشان فرمودند تسلیم به  ولایت علی باشند.

📚 «بحار الانوار»، جلد 35، صفحه 341.

45 . آیه 45 سوره بقره

وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ وَإِنَّهَا لَکَبِیرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِینَ

«از صبر و نماز یاری جوئید; و این کار، جز برای خاشعان، گران است.»

روایت شده است که در این آیه منظور از صبر رسول الله هست و مقصود از نماز اقامه ولایت امیرالمومنین است که حمل کردن آن به جز برای خاشعان سخت است و خاشعان شیعیان آن حضرت هستند، (اگر دقت شود در آیه ضمیر مفرد آمده است نه ضمیر مثنی. یعنی فقط نماز که باطن‌ آن همان اقامه کردن ولایت است سخت است به جز برای خاشعان)

📚 کتاب اهل بیت فی القرآن الکریم ص ۸۳
📚 بحار الأنوار، ج26، ص 1، ب 14، ح 1
📚 تفسیر مرآه الأنوار، ص218؛ بعضه من ”استعینوا“ إلی ”المستبصرون“

46 . آیه 43 سوره بقره

وَأَقِیمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّکَاةَ وَارْکَعُوا مَعَ الرَّاکِعِینَ

« و نماز را بپا دارید، و زکات را بپردازید، و همراه رکوع کنندگان رکوع کنید »

موفق بن احمد و ابو نعیم اصفهانی باسناد خود از ابن عباس نقل کرده اند که:این آیه در خصوص پیغمبر صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام نازل شده و آنها اول کسی بودند که نماز گزاردند و رکوع کردند.

📚 شواهد التنزیل، جلد اول، صفحه 85
📚 غایه المرام باب 176
📚 مناقب ابن شهر آشوب جلد 2 صفحه 13
📚 خصایص الوحی المبین صفحه 239

47 . آیه 269 سوره مبارکه بقره

« یؤتِی الْحِکمَةَ مَن یشَاءُ وَمَن یؤْتَ الْحِکمَةَ فَقَدْ أُوتِی خَیرًا کثِیرًا وَمَا یذَّکّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ »
« (خدا) به هر کس که بخواهد حکمت می‌بخشد، و به هر کس حکمت داده شود، به یقین، خیری فراوان داده شده است ؛ و جز خردمندان، کسی پند نمی‌گیرد. »
محمد بن یعقوب، ...، از ابو بصیر، روایت می‌کند که از ابو عبد الله علیه السلام راجع به این سخن باری تعالی پرسیدم که: «وَمَن یؤْتَ الْحِکمَةَ فَقَدْ أُوتِی خَیرًا کثِیرًا»، و ابو عبد الله، امام جعفر صادق علیه السلام فرمود: منظور اطاعت از خدا و شناخت #امام است.
📚 کافی، جلد 1، صفحه 142، ح 11

خیر کثیر، شناخت امیر المؤمنین علیه السلام و ائمّه اطهار علیهم السلام است.
📚 تفسیر قمی، جلد 1، صفحه 100

امیرالمومنین علیه السلام می فرمایند:
ما معدن‌های دانش و چشمه سارهای حکمت الهی هستیم .
امیرالمومنین علیه السلام در وصف امام مهدی ارواحناه فداه می‌فرمایند : زره حکمت بر تن دارد و با تمامی آداب و معرفت کامل آن را فراگرفته است حکمت گمشده ی اوست.
📚 نهج البلاغه شریف خطبه 182 و 109

48 . آیه 40 سوره نبأ

إِنَّا أَنذَرْنَاکُمْ عَذَابًا قَرِیبًا یَوْمَ یَنظُرُ الْمَرْءُ مَا قَدَّمَتْ یَدَاهُ وَیَقُولُ الْکَافِرُ یَا لَیْتَنِی کُنتُ تُرَابًا

« ... کافر در آن روز مى‏‌گوید: اى کاش خاک بودم»

عبایة بن ربعى گوید: به عبد اللّه بن عبّاس گفتم: چرا پیغمبر خدا (ص) على (ع) را به ابوتراب کنیه داد؟

گفت: زیرا او مالک و صاحب کره زمین می‌باشد، و بعد از پیغمبر (ص) حجّت خدا بر ساکنان زمین است، و بقاى زمین به او، و آرامش‏ زمین‏ از برکت وجود اوست، از پیامبر خدا (ص) شنیدم که فرمود:

«روز قیامت چون شخص کافر نعمت‌هایى را که از خداوند به عنوان پاداش و کامیابى، براى شیعه على (ع) فراهم آورده است بنگرد، گوید: یا لَیْتَنِی کُنْتُ تُراباً؛ اى کاش من هم شیعه على بودم

و این است که خداوند فرموده: وَ یَقُولُ الْکافِرُ یا لَیْتَنِی کُنْتُ تُراباً» کافر در آن روز مى‌‏گوید: اى کاش خاک بودم- از روى حسرت مى‏‌گوید: اى کاش خاک بودم، تا به عذاب آتش نمى‌‏سوختم.

📚 معانی الأخبار/ ترجمه محمدى / ج‏1 / 278 / باب 56 - معنى«ابو تراب»

49 . آیه 39 سوره مبارکه بقره

وَالَّذِینَ کَفَرُوا وَکَذَّبُوا بِآیَاتِنَا أُولَٰئِکَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ

« و کسانی که کافر شدند، و آیات ما را دروغ پنداشتند اهل دوزخند، و همیشه در آن خواهند بود. »

درتفسیر برهان ذیل این آیه آمده است که مقصود از آیات در این آیه دلایل صدق پیامبر نسبت به گفته هایی است که در مورد پیشینیان فرموده اند و نسبت به فضائلی است که نسبت به مولی امیرالمؤمنین و امامان از فرزندان ایشان بیان کرده اند .
📚 تفسیر برهان / ج‏1 / 90

علی ابن ابراهیم از پدرش از ابن ابی عمیر از سماعه از امام صادق (ع) نقل کرده که آن حضرت درباره خداوند « وَأَوْفُوا بِعَهْدِی أُوفِ بِعَهْدِکُمْ وَإِیَّایَ فَارْهَبُونِ »
فرمود به ولایت امیرالمومنین وفا کنید تا به پیمان شما وفا کنم یعنی برای شما به بهشت وفا کنم

📚 تفسیر برهان / ج‏1 / 2000

50 . آیه 25 سوره مبارکه بقره

وَبَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ۖ کُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِن ثَمَرَةٍ رِّزْقًا ۙ قَالُوا هَٰذَا الَّذِی رُزِقْنَا مِن قَبْلُ ۖ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا ۖ وَلَهُمْ فِیهَا أَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ ۖ وَهُمْ فِیهَا خَالِدُونَ

« به کسانی که ایمان آورده، و کارهای شایسته انجام داده اند، بشارت ده که باغهایی از بهشت برای آنهاست که نهرها از زیر درختانش جاریست ... »

در تفسیر فرات کوفی آمده است که منظور از کسانی که ایمان آورده اند: امیرالمومنین علیه السلام و اوصیای بعد از ایشان و شیعیان ایشان هستند

📚 تفسیر فرات کوفی ص 53
📚 شواهد التنزیل جلد 1 صفحه 74

51 . آیه 5 سوره مبارکه بقره

أُولَٰئِکَ عَلَىٰ هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ ۖ وَأُولَٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

« آنان بر طریق هدایت پروردگارشانند; و آنان رستگارانند. »

حافظ حاکم حسکانی که حنفی مسلک است در شواهد التنزیل به استناد فرمایش حضرت علی علیه السلام می‌گوید که مولا فرمودند :
روزی سلمان با من به سخن نشست که یا ابا الحسن کمتر موردی پیش می‌آمد که من و تو با هم نزد رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم حاضر شویم و حضرت نفرماید:
 ای سلمان این مرد ( علی علیه السلام) و حزبش رستگاران روز قیامت اند.

📚 ما نزل من القرآن فی علی ، تاریخ دمشق 2/346
📚 شواهد التنزیل جلد 1 صفحه 68

52 . آیه 122 سوره مبارکه آل عمران

إِذْ هَمَّت طَّائِفَتَانِ مِنکُمْ أَن تَفْشَلَا وَاللَّهُ وَلِیُّهُمَا ۗ وَعَلَى اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ ‎

« آن هنگام که دو گروه از شما بر آن شدند که سستی ورزند با آنکه خدا یاورشان بود. و مؤمنان باید تنها بر خدا توکل کنند »

چون در جنگ احد حضرت علی علیه السلام کافران را که قصد حضرت رسول صلی الله علیه و آله را داشتند متفرق کرد و پرچمداران را کشت و جمعی را به دوزخ فرستاد، جبرئیل گفت: «ای پیامبر خدا، از خود گذشتگی این است. پیامبر فرمود :او از من است و من از اویم. جبرئیل گفت: من نیز از شمایم، گویند: در این وقت بانگی برآمد که «شمشیری جز ذوالفقار نیست و جوانمردی جز علی نیست»

📚 محمدبن جریر طبری، تاریخ طبری (تاریخ الرسل و الملوک)، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ، ج 3، ص 1027

در تفسیر آیه مبارکه 122 از سوره آل عمران آمده است : «در غزوه اُحد حضرت علی علیه السلام به تنهایی از چپ و راست شمشیر می زد و کفار را که قصد حضرت رسول صلی الله علیه وآله را داشتند به جهنم می فرستاد، فرشتگان از ثبات علی بن ابی طالب و دلاوری او تعجب نمودند تا که جبرئیل از آسمان آوازی در داد که "لاسیف الا ذوالفقار و لافتی الا علی"

📚 منهج الصادقین، ج 2، ص 323

53 . آیه 56 سوره مبارکه الزمر

« أَن تَقُولَ نَفْسٌ یَا حَسْرَتَىٰ عَلَىٰ مَا فَرَّطتُ فِی جَنبِ اللَّهِ وَإِن کُنتُ لَمِنَ السَّاخِرِینَ »

« تا آن که (مبادا) کسی بگوید: دریغا بر آن چه در حضور خدا کوتاهی ورزیدم؛ بی تردید من از ریشخندکنندگان بودم »

《جنب الله》یعنی وجه خدا، فرمان خدا «افسوس بر من از کوتاهی‌هایی که در اطاعت فرمان خدا کردم».

از امام کاظم علیه السلام در مورد این آیه سؤال شد، فرمودند : مراد از 《جنب اللَّه》 در این آیه شریفه، امیرالمؤمنین علیه السلام است.

در خطبه غدیر رسول خدا صلی الله علیه و آله نیز آمده و خود امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود : «أَنَا جَنْبُ اللَّهِ وَأَنَا بابُ اللَّهِ»؛ «منم جنب اللَّه و منم باب اللَّه».

امام صادق علیه السلام نیز در زیارت مخصوصه آن حضرت می‌فرماید: «وَأَنَّکَ جَنْبُ اللَّهِ وَوَجْهُهُ الَّذِی مِنْهُ یؤْتی ؛ «گواهی می‌دهم که تو جنب اللَّه هستی و نیز آن وجه الهی که از آن وارد می‌شوند».

امیرالمومنین علی ابن ابیطالب (علیه السلام ) درنهج البلاغه شریف در خصوص ضرورت اطاعت از رهبری، می‌فرمایند:

بر خداست که نعمت‌های خود را بر شما ارزانی دارد، و اطاعت من بر شما لازم است، و نباید از فرمان من سرپیچی کنید، و در انجام آنچه صلاح است سُستی ورزید، و برای رسیدن به حق تلاش کنید.

📚 نهج البلاغه شریف، نامه 50 بند دوم
📚 اصول کافی جلد 1، صفحه 145
📚 بحارالانوار جلد 4، صفحه 9

54 . آیه 12 سوره مبارکه هود

« فَلَعَلَّکَ تَارِکٌ بَعْضَ مَا یُوحَىٰ إِلَیْکَ وَضَائِقٌ بِهِ صَدْرُکَ أَن یَقُولُوا لَوْلَا أُنزِلَ عَلَیْهِ کَنزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَکٌ ۚ إِنَّمَا أَنتَ نَذِیرٌ ۚ وَاللَّهُ عَلَىٰ کُلِّ شَیْءٍ وَکِیلٌ »

« پس مبادا ابلاغ برخی آیات را که به تو وحی می‌شود (بخاطر عدم پذیرش آن‌ها)ترک کنی و دل از آن تنگ داری که می‌گویند: چرا بر او گنجی فرستاده نشده یا فرشته‌ای همراه او نیامده است. ولی تو فقط هشدار دهنده‌ای و خدا بر همه چیز مراقب است. »

امام صادق علیه السلام روایت کرد که فرمود: دلیل نزول این آیه، آن بود که رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) روزی از شهر بیرون رفت و به علی علیه السلام فرمود: ای علی! من امشب از خداوند خواستم که تو را وزیر من قرار دهد، پس چنین کرد، درخواست نمودم که تو را جانشین من در میان امتم قرار دهد، پس چنین کرد.

در این بین یکی از صحابه گفت: قسم به خدا که یک پیمانه خرما در مشکی پوسیده برای من محبوب‌تر از چیزی است که محمد از خدایش درخواست کرده است؛ چرا محمد از خداوند درخواست نکرد فرشته‌ای را برای او بفرستد تا او را یاری کند یا ثروتی را در خواست نکرد تا فقرش را برطرف سازد؟! قسم به خدای که محمد هرگز از علی درخواستی نکرد - خواه حق یا باطل- مگر آن که علی درخواست او را اجابت کرد.

به همین خاطر، خداوند آیه 12 سوره هود را بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل کرد.

📚 تفسیر قمی، جلد 1، ص 325

(چون به شهر بصره رسید خواست انس بن مالک را به سوی طلحه و زبیر بفرستد تا آنچه از پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلم ) درباره آنان شنیده یادشان آورد، (آن سخن "من کنت مولاه ،....." بود که اَنَس با اینکه درروز غدیر حضور داشت گفت یادم رفت )
انس، سر باز زد و گفت: من آن سخن پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلم ) را فراموش کردم، امیرالمومنین علیه السلام فرمودند: اگر دروغ می‌گویی خداوند تو را به بیماری برص (سفیدی روشن) دچار کند که عمامه آن را نپوشاند.
( پس از نفرین امام علیه السلام، انس به بیماری برص در سر و صورت دچار شد،که همواره نقاب می‌زد. )

📚 نهج البلاغه شریف، حکمت 311

55 . آیه 20 سوره مبارکه حشر

« لا یَسْتَوی أَصْحَابُ النَّارِ وأَصْحَابُ الجَنَّةِ أَصْحَابُ الجَنَّةِ هُمُ الفَائِزُونَ »

« دوزخیان با بهشتیان یکسان نیستند. بهشتیانند که کامیابانند. »

از امام رضا علیه السلام از پدرش، از پدرانش، از علی بن ابی طالب علیه السلام روایت کرد که فرمود: رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم این آیه 20 سوره مبارکه حشر را تلاوت کرد، سپس فرمود: اصحاب بهشت کسانی هستند که مرا اطاعت کردند و پس از من علی بن ابی طالب علیه السلام را پذیرفتند و ولایتش را قبول کردند.
اصحاب جهنم کسانی هستند که از ولایت او به خشم آمدند و عهد را شکستند و پس از من با او جنگیدند.

📚 عیون اخبار الرضا السلام، ج 1، ص 252، ح 22

امیرالمومنین علی ابن ابی طالب علیه السلام درنهج البلاغه شریف، در خصوص عظمت و پیروی از امامان دوازده گانه علیهم السلام می‌فرمایند؛

همانا! امـامان دیـن، از طـرف خدا، تدبیرکنندگان امـور مردم، و کارگزاران آگاه بندگانند، کسی بـه بهشت نمی‌رود جز آنکه آنان را شناخته، و آنان او را بشناسند،و کسـی در جـهنم سـرنگون نگردد جز آنکه منکر آنان باشد و امــامان دیـــن هــم وی را نپــذیرند.

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 152 بند دوم

56 . آیه 143 سوره مبارکه بقره

« وَکَذَلِکَ جَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَکُونُواْ شُهدَاء عَلَی النَّاسِ وَیکُونَ الرَّسُولُ عَلَیکُمْ شَهیدًا... (۱۴۳) »
« و بدین گونه شما را امتی میانه قرار دادیم تا بر مردم، گواه باشید و پیامبر بر شما گواه باشد. »
از بُرید عِجلی روایت می‌کند که گفت: از امام صادق علیه السلام در تفسیر این آیه شریفه فرمود : «وَکَذَلِکَ جَعَلْنَاکُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِّتَکُونُواْ شُهدَاء عَلَی النَّاسِ» را پرسیدم و حضرت فرمود: ما، امت میانه و گواهان خدا بر خلقش و حجت او بر روی زمین هستیم.

تعبیربه《 گواه بودن 》امت اسلامی بر مردم جهان، و همچنین《 گواه بودن 》پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نسبت به مسلمانان، ممکن است اشاره به اسوه و الگو بودن، بوده باشد، چرا که گواهان و شاهدان را همیشه از میان افراد نمونه انتخاب می‌کنند.

📚 اصول کافی، ج ۱، ص ۱۴۶، ح ۲

اهل بیت علیهم السلام، تکیه گاه میانه ......
امیرالمومنین علی علیه السلام : ما تکیه گاه میانه و معتدلیم که تفریط کاران و عقب ماندگان به آن می‌پیوندند و افراط کاران و پیش تاختگان به آن باز می‌گردند.

📚 نهج البلاغه شریف حکمت 109

57 . آیه 2 سوره مبارکه بقره

« ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیبَ فِیهِ هُدی لِلْمُتَّقِینَ »

« آن کتاب با عظمتی است که شک در آن راه ندارد؛ و مایه هدایت پرهیزکاران است ».

💠امام باقر علیه السلام در مورد این آیه شریفه فرمود: «اَلْکِتابُ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ لا شَکَّ فِیهِ أَنَّهُ إِمامٌ»؛
مراد از کتاب، امیرمؤمنان علیه السلام است که هیچ شکی در آن نیست که او امام است.
ازظاهر آیه برداشت می شود که کتاب یعنی قرآن، ولی در روایات می‌بینیم تاویل کتاب، امیرالمومنین علیه السلام بیان شده است.

📚 بحارالانوار، ج ۲۴، ص ۳۵۱

فهم درست قرآن معطوف به امیر المومنین علیه السلام است .
ماجرای جنگ صفین یادتان هست
وقتی قرآن‌ها را برسر نیزه کردند حضرت فرمودند : هَذَا الْقُرْآنُ إِنَّمَا هُوَ خَطٌّ مَسْطُورٌبَیْنَ الدَّفَّتَیْن.....ِ
این قرآن نوشته شده که میان دو جلد پنهان است، زبان ندارد تا سخن گوید نیازمند کسی است که آن را ترجمه کند ......

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 125

وهمچنین مولا در خطبه 158 می‌فرمایند:
ذلِکَ الْقُرْآنُ فَاسْتَنْطِقُوهُ وَ لَنْیَنْطِقَ وَ لَکِنْ أُخْبِرُکُمْ عَنْه.....ُ
از قرآن بخواهید تا سخن گوید، که هرگز سخن نمی‌گوید، اما من (امیرالمومنین علیه السلام) شما را از معارف آن خبر می‌دهم.

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 158

58 . آیه 59 سوره مبارکه نساء

« یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعواْ اللّهَ وَ أَطِیعواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ ...... »
«ای کسانی که ایمان آورده اید! خدا را اطاعت کنید و پیامبر و اولیای امر خود را (نیز) اطاعت کنید؛ »
از جابر بن یزید جُعفی روایت کرده است که شنیدم، جابر بن عبدالله انصاری می‌گوید: هنگامی که خداوند آیه «َیا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعواْ اللّهَ وَأَطِیعواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ» را بر پیامبرش محمد صلی الله علیه و آله نازل کرد، گفتم: ای رسول خدا ! ما خدا و پیامبرش را
شناختیم، پس اولوالامری که خداوند اطاعت از آنها را به اطاعت از شما پیوند داده است، چه کسانی هستند؟

حضرت فرمود: ای جابر! آنها خلیفه و جانشین من و بعد از من امامان مسلمانان هستند. اول علی ابن ابی طالب علیه السلام، سپس حسن علیه السلام، بعد از او حسین علیه السلام، بعد علی بن حسین علیه السلام، .........

📚 کمال الدین و تمام النعمه، ص 241، ح 3

مولا امیرالمومنین علیه السلام درنهج البلاغه شریف خطاب به مالک اشتر فرمودند:
مشکلاتی که در احکام نظامیان برای تو پدید می‌آید، و اموری که برای تو شبهه ناکند، به خدا، و رسول خدا (صلّی اللّه علیه و آله و سلّم) باز گردان، زیرا خدا برای مردمی که علاقه داشته هدایتشان کند فرموده است: «ای کسانی که ایمان آوردید، از خدا و رسول و امامانی که از شما هستند اطاعت کنید، و اگر در چیزی نزاع دارید، آن را به خدا و رسولش باز گردانید» پس باز گرداندن چیزی به خدا، یعنی عمل کردن به قرآن، و باز گرداندن به پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم یعنی عمل کردن به سنّت او که وحدت بخش است، نه عامل پراکندگی.

📚 نهج البلاغه شریف نامه 53 بند 8

59. آیه 19 سوره مبارکه انعام

« قُلْ أَیُّ شَیْءٍ أَکْبَرُ شَهَادَةً ۖ قُلِ اللَّهُ ۖ شَهِیدٌ بَیْنِی وَبَیْنَکُمْ ۚ وَأُوحِیَ إِلَیَّ هَٰذَا الْقُرْآنُ لِأُنذِرَکُم بِهِ وَمَن بَلَغَ ۚ أَئِنَّکُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرَىٰ ۚ قُل لَّا أَشْهَدُ ۚ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ وَإِنَّنِی بَرِیءٌ مِّمَّا تُشْرِکُونَ »

« بگو: گواهی چه کسی از همه برتر است؟ بگو: خدا میان من و شما گواه است. و این قرآن به من وحی شده تا به وسیله آن، شما و هر کس را [که این پیام به او] برسد، هشدار دهم. آیا واقعاً شما گواهی می‌دهید که در جَنب خدا، خدایان دیگری است؟ بگو: من گواهی نمی‌دهم. بگو: او تنها معبودی یگانه است، و بی‌تردید، من از آنچه شریک [او] قرار می‌دهید بیزارم. »

از مالک جهنی نقل می‌کند: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: درباره فرموده خدای عزوجل: «وَأُوحِیَ إِلَیَّ هَذَا الْقُرْآنُ لأُنذِرَکُم بِهِ وَمَن بَلَغَ» چه می‌فرمایید؟ فرمود: در میان آل محمد که سلام و درود خدا بر ایشان باد، هر کسی که به مقام امامت رسیده است، به وسیله قرآن هشدار می‌دهد؛ همان گونه که رسول خدا صلی الله علیه و آله با قرآن هشدار داد.

📚 کافی، ج 1، ص 344، ح 21

همین حدیث را محمد بن یعقوب از احمد بن مهران، از عبدالعظیم، از ابن اذینه، از مالک جهنی روایت کرده است که گفت: به امام صادق علیه السلام عرض کردم... و مشابه همین حدیث را آورده است.

📚 کافی، ج 1، ص 351، ح 61

امیرالمومنین در نهج البلاغه شریف می‌فرمایند:
پیامبر صلی الله علیه وسلم با 《نوری》 هدایتگر انسان‌ها شد که همه باید از آن اطاعت نمایند و آن، نور قرآن کریم است. از قرآن بخواهید تا سخن گوید، که هرگز سخن نمی‌گوید، اما من 《امیرالمومنین》شما را از معارف آن خبر می‌دهم، بدانید که در قرآن علم آینده، و حدیث روزگاران گذشته است، شفادهنده دردهای شما، و سامان دهنده امور فردی و اجتماعی شما است.

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 158

60. آیه 157 سوره مبارکه اعراف

« الَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوبًا عِندَهُمْ فِی التَّوْرَاةِ وَالْإِنجِیلِ یَأْمُرُهُم بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنکَرِ وَیُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبَاتِ وَیُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبَائِثَ وَیَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِی کَانَتْ عَلَیْهِمْ فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنزِلَ مَعَهُ أُولَٰئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ »

« همانان که از این فرستاده، پیامبر درس نخوانده -که [نام‌] او را نزد خود، در تورات و انجیل نوشته می‌یابند- پیروی می‌کنند؛ [همان پیامبری که‌] آنان را به کار پسندیده فرمان می‌دهد، و از کار ناپسند باز می‌دارد، و برای آنان چیزهای پاکیزه را حلال و چیزهای ناپاک را بر ایشان حرام می‌گرداند، و از [دوش‌] آنان قید و بندهایی را که بر ایشان بوده است برمی‌دارد. پس کسانی که به او (پیامبر) ایمان آوردند و بزرگش داشتند و یاریش کردند و نوری را که با او نازل شده است، پیروی کردند، آنان همان رستگارانند »

محمد بن یعقوب: با سند خود از امام صادق علیه السلام روایت کرده است که درباره این فرموده خدای عزوجل: «الَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوبًا عِندَهُمْ فِی التَّوْرَاةِ وَالإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُم بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنکَرِ وَیُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّبَاتِ وَیُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبَآئِثَ» تا این سخن خدای تبارک و تعالی: «وَاتَّبَعُواْ النُّورَ الَّذِیَ أُنزِلَ مَعَهُ أُوْلَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» فرمودند: نور در این جا امیرمؤمنان و ائمه علیهم السلام هستند.

📚 کافی، ج 1، ص 150، ح 2

 امیرامومنین در نهج البلاغه شریف می‌فرمایند :
«کسی را با خاندان رسالت نمی‌شود مقایسه کرد و آنان که پرورده نعمت هدایت اهل بیت پیامبرند با آنان برابر نخواهند بود. عترت پیامبر صلی الله علیه و آله اساس دین، و ستون های استوار یقین می‌باشند. شتاب کننده، باید به آنان بازگردد و عقب مانده باید به آنان بپیوندد؛ زیرا ویژگی‌های حقّ ولایت به آنها اختصاص دارد و وصیّت پیامبر صلی الله علیه و آله نسبت به خلافت مسلمین و میراث رسالت، به آنها تعلّق دارد. هم اکنون (که خلافت را به من سپردید) حق به اهل آن بازگشت، و دوباره به جایگاهی که از آن دور مانده بود، بازگردانده شد».

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 2 بند 6

61. آیه 48 سوره مبارکه اعراف

« وَنَادَىٰ أَصْحَابُ الْأَعْرَافِ رِجَالًا یَعْرِفُونَهُم بِسِیمَاهُمْ قَالُوا مَا أَغْنَىٰ عَنکُمْ جَمْعُکُمْ وَمَا کُنتُمْ تَسْتَکْبِرُونَ »

« و اهل اَعراف، مردانی را که آنان را از سیمایشان می‌شناسند، ندا می دهند [و] می‌گویند: «جمعیّت شما و آن [همه‌] گردنکشی که می‌کردید، به حال شما سودی نداشت. »

ابن کواء نزد امیر مؤمنان علیه السلام آمد و به او عرض کرد: ای امیر مؤمنان! تفسیر آیه «وَ عَلَی الأَعْرَافِ رِجَالٌ یَعْرِفُونَ کُلاًّ بِسِیمَاهُمْ» چیست؟

فرمودند: ما بر روی اعراف هستیم و ما یاران‌مان را با سیمای ایشان می‌شناسیم و ما اعراف هستیم و خدای عز و جل شناخته نمی‌شود، مگر از راه معرفت و شناخت ما. ما اعراف هستیم که خدا در روز قیامت ما را بر روی صراط نگاه می‌دارد. هیچ کس وارد بهشت نمی‌شود، مگر آن کس که ما را شناخته و ما او را شناخته‌ایم و هیچ کس وارد آتش نمی‌شود، مگر کسی که ما را انکار کرده و ما نیز او را انکار کرده‌ایم.

📚 کافی، ج 1، ص 141، ح 9
📚 ینابیع المودة، ص 102

امیرمومنان فرمودند:

همانا! امامان دین، از طرف خدا، تدبیرکنندگان امور مردم، و کارگزاران آگاه بندگانند، کسی به بهشت نمی رود جز آنکه آنان را شناخته، و آنان او را بشناسند، و کسی در جهنم سرنگون نگردد جز آنکه منکر آنان باشد و امامان دین هم وی را نپذیرند.

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 152

62. آیه 105 سوره مبارکه توبه

« وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَى اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَىٰ عَالِمِ الْغَیْبِ وَالشَّهَادَةِ فَیُنَبِّئُکُم بِمَا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ »

« و بگو: (هر کاری می‌خواهید) بکنید که به زودی خدا و پیامبر او و مؤمنان در کردار شما خواهند نگریست و به زودی به سوی دانای نهان و آشکار بازگردانیده می‌شوید. پس ما را به آن چه انجام می‌دادید، آگاه خواهد کرد. »

از بُرید بن عجلی نقل شده است که گفت: به امام باقر علیه السلام عرض کردم: «وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَیَرَی اللّهُ عَمَلَکُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ»، فرمود:
هیچ مؤمنی یا کافری نمی‌میرد و در قبر نهاده نمی‌شود، مگر این که عمل او بر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و علی علیه السلام و همین طور تا آخرین کسی که خدا طاعتش را بر بندگان واجب کرده است، عرضه شود.

📚 بصائرالدرجات صفحه 365

امیرالمومنین علیه السلام می‌فرمایند:

... و با انجام واجبات، حقوق الهی را ادا کنید، که وظائف شما را آشکارا بیان کرده و من گواه اعمال شما بوده و در روز قیامت از شما دفاع می‌کنم و به سود شما گواهی می‌دهم.

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 176 بند سوم

63. آیه 7 سوره مبارکه یونس

« إِنَّ الَّذِینَ لَا یَرْجُونَ لِقَاءَنَا وَرَضُوا بِالْحَیَاةِ الدُّنْیَا وَاطْمَأَنُّوا بِهَا وَالَّذِینَ هُمْ عَنْ آیَاتِنَا غَافِلُونَ. »

«کسانی که امید به دیدار ما ندارند و به زندگی دنیا دل خوش کرده و بدان اطمینان یافته اند و کسانی که از آیات ما غافلند »

علی بن ابراهیم در تفسیر آیه «إنَّ الَّذِینَ لاَ یَرْجُونَ لِقَاءَنَا» گفته است: یعنی ایمانی به آن ندارند و درباره «وَرَضُواْ بِالْحَیاةِ الدُّنْیَا وَاطْمَأَنُّواْ بِهَا وَالَّذِینَ هُمْ عَنْ آیَاتِنَا غَافِلُونَ» گفته است: آیات، امیر مؤمنان و امامان علیه السلام هستند و دلیل آن هم سخن امیر مؤمنان علی علیه السلام است که فرمود: پروردگار، " آیه ای بزرگتر از من ندارد".

📚 تفسیر قمی، ج 1، ص 309

امیرالمومنین در نهج البلاغه شریف می‌فرمایند:
پرچم‌های حق برافراشته و نشانه‌های آن آشکار است، با اینکه چراغ‌های هدایت روشنگر راهند، چون گمراهان به کجا می روید؟ چرا سرگردانید؟ در حالی که عترت پیامبر شما در میان شماست. آنها زمامداران حق و یقینند؛ پیشوایان دین و زبان های راستی و راستگویانند، پس باید در بهترین منازلِ قرآن، جایشان دهید و همانند شتران تشنه که به سوی آب شتابانند، به سوی شان هجوم ببرید.

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 87 بند 3

64. آیه 108 سوره مبارکه یوسف

« قُلْ هَٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَىٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِی وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ »
« بگو: این است راه من که من و هر کس پیروی‌ام کرد با بینایی به سوی خدا دعوت می‌کنیم و منزه است خدا و من از مشرکان نیستم »

از ابو عبد الله امام صادق علیه السلام روایت شده است که در توضیح آیه: «قُلْ هَذِهِ سَبِیلِی أَدْعُو إِلَی اللّهِ عَلَی بَصِیرَةٍ أَنَاْ وَمَنِ اتَّبَعَنِی» فرمود: منظورش علی علیه السلام است که اولین کسی بود که به وی ایمان آورد و او را در آن چه که از جانب پروردگار متعال آورده بود، تصدیق کرد؛ آن هم از میان امتی که قبل از آفرینش، محمد صلی الله علیه و آله از بین آنان مبعوث گشته و از ایشان بوده و به سوی آنها فرستاده شده است. علی علیه السلام ازجمله کسانی بود که هرگز به خداوند شرک نورزید و ایمانش به ظلم یا همان شرک آلوده نشد.

📚 کافی، ج 5، ص 14، ح 1

امیرالمومنین علیه السلام در نهج البلاغه شریف می فرمایند:

تنها من او را مشاهده می کردم، و کسی جز من او را نمیدید، در آن روزها، در هیچ خانه‌ای اسلام راه نیافت جز خانه رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم که خدیجه هم در آن بود و من سوّمین آنان بودم. من نور وحی و رسالت را می‌دیدم، و بوی نبوّت را می‌بوییدم من هنگامی که وحی بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و سلّم فرود می‌آمد، ناله شیطان را شنیدم، گفتم: ای رسول خدا! این ناله کیست؟ گفت: شیطان است که از پرستش خویش مأیوس گردید و فرمود: «علی تو آنچه را من می‌شنوم، می‌شنوی، و آنچه را که من می‌بینم، می‌بینی، جز اینکه تو پیامبر نیستی، بلکه وزیر من بوده و به راه خیر میروی»

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 192

65. آیه 43 سوره مبارکه نحل و آیه 7 سوره مبارکه انبیا

« وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِکَ إِلَّا رِجَالًا نُّوحِی إِلَیْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِن کُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ » [43 نحل]

« وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَکَ إِلَّا رِجَالًا نُّوحِی إِلَیْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِن کُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ » [7 انبیا]

« و پیش از تو [هم‌] جز مردانی که بدیشان وحی می‌کردیم گسیل نداشتیم. پس اگر نمی‌دانید، از پژوهندگان کتابهای آسمانی جویا شوید »

 همچنین در آیه 9 سوره مبارکه حجر : « إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ »

« بی‌تردید ما این قرآن را به تدریج نازل کرده‌ایم و قطعاً نگهبان آن خواهیم بود »

ابن شهر آشوب در تفسیر آیه می‌گوید: «فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّکْرِ»پس اگر نمی‌دانید از پژوهندگان بپرسید و آیه «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّکْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ»

گفته است: از امیر المؤمنین علیه السلام درباره این آیه پرسیدم و ایشان فرمود: به خدا سوگند! ما اهل ذکر هستیم، ما اهل علم هستیم، ما معدن وحی و نزول و تفسیر قرآن هستیم.

📚 مناقب ابن شهر آشوب، جلد 4،صفحه 179

همانطور که حضرت امیرالمومنین علیه السلام در نهج البلاغه فرمودند:

از قرآن بخواهید تا سخن گوید، که هرگز سخن نمی‌گوید، اما من شما را از معارف آن خبر می‌دهم، بدانید که در قرآن علم آینده، و حدیث روزگاران گذشته است، شفادهنده دردهای شما، و سامان دهنده امور فردی و اجتماعی شما است.

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 158 بند 1

66. آیه 9 سوره مبارکه اسراء

« إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ یِهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ وَیُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِینَ الَّذِینَ یَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا کَبِیرًا »

« قطعاً این قرآن به (آیینی) که خود پایدارتر است راه می‌نماید، و به آن مؤمنانی که کارهای شایسته می‌کنند، مژده می‌دهد که پاداشی بزرگ برایشان خواهد بود. »

علی بن ابراهیم، .....، از امام صادق علیه السلام روایت کرده است که درباره آیه: «إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ یِهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ» فرموده است: یعنی به سوی امام هدایت می‌کند.

📚 کافی، ج 1، ص 169، ح 2

امیرالمومنین علیه السلام در نهج البلاغه شریف می‌فرمایند:

مردم! ما اهل بیت پیامبر صلی الله علیه و آله چونان پیراهن تن او، و یاران راستین او، و خزانه داران علوم و معارف وحی، و دَرهای ورود به آن معارف، می‌باشیم، که جز از دَر،هیچ کس به خانه ها وارد نخواهد شد، و هر کس از غیر دَر وارد شود، دزد نامیده می‌شود.

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 154

67. آیه 24 سوره مبارکه حج

🔅 « وَهُدُوا إِلَی الطَّیِّبِ مِنَ الْقَوْلِ وَهُدُوا إِلَی صِرَاطِ الْحَمِیدِ »
🔅 « و به گفتار پاک هدایت می‌شوند و به سوی راه خدای ستوده هدایت می‌گردند »

احمد بن محمد بن خالد برقی از پدرش، از راوی، از ابو علی، از ضریس کناسی روایت نموده که گفت: از امام باقر علیه السلام درباره این آیه پرسیدم: «وَهُدُوا إِلَی الطَّیِّبِ مِنَ الْقَوْلِ وَهُدُوا إِلَی صِرَاطِ الْحَمِیدِ». حضرت فرمود: به خدا قسم، مقصود، همین امر ولایت است که شما به آن اعتقاد دارید.

📚 کافی، ج 1، ص 352، ح 71
📚 شواهد التنزیل، ج 1، ص 394، ح 5446

محمد بن یعقوب از حسین بن محمد، از معلی بن محمد، از محمد بن اورمه، از علی بن حسان، از عبدالرحمن بن کثیر، از امام صادق علیه السلام روایت نموده است که حضرت در باره این آیه: «وَهُدُوا إِلَی الطَّیِّبِ مِنَ الْقَوْلِ وَهُدُوا إِلَی صِرَاطِ الْحَمِیدِ» فرمود: مقصود این آیه، جعفر و حمزه و عبیده و سلمان و ابوذر و مقداد بن اسود و عمار هستند که به سوی امیرالمؤمنین علیه السلام هدایت شدند. ابن شهرآشوب همین حدیث را از امام صادق علیه السلام روایت کرده است.

📚 محاسن، ص 169، ح 133
📚 مناقب، ج 3، ص 96

امیرالمومنین در نهج البلاغه شریف می‌فرمایند:

من برای واداشتن شما به راه‌های حق، که در میان جاده‌های گمراه کننده بود به پا خاستم در حالی که سرگردان بودید، و راهنمایی نداشتید، به دنبال رهبر و راهنما بودید اما او را نمی‌یافتید، امروز زبان بسته را به سخن می‌آورم، دور باد رای کسی که با من مخالفت کند، از روزی که حق به من نشان داده شد، هرگز در آن شک و تردید نکردم، کناره گیری من چونان حضرت موسی (علیه السلام) برابر ساحران است که بر خویش بیمناک نبود، ترس او برای این بود که مبادا جاهلان پیروز گردند و دولت گمراهان حاکم گردد، امروز ما و شما بر سر دوراهی حق و باطل قرار داریم، آن کس که به وجود آب اطمینان دارد تشنه نمی ماند.

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 4

68. آیه 27 سوره مبارکه فرقان

🔅 « وَیَوْمَ یَعَضُّ الظَّالِمُ عَلَىٰ یَدَیْهِ یَقُولُ یَا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلًا »
🔅 « و روزی که ستمکار دست‌های خود را به دندان گزد و گوید: ای کاش با پیامبر راهی پیش می‌گرفتم »

از ابی حمزه ثمالی، از امام محمد باقر علیه السلام در مورد آیه «یَا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلًا» گفته شده که منظور علی بن ابی طالب علیه السلام است

📚 تاویل الآیات، ج 1 ، ص 37

امیرالمومنین علی علیه السلام در نهج البلاغه شریف در مورد آینده سخت ستمکاران می‌فرماید:
آغاز کننده‌ی ستم، در قیامت انگشت به دندان می‌گزد.

📚 نهج البلاغه شریف حکمت 186

69. آیه 54 سوره مبارکه فرقان

🔅« وَهُوَ الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَصِهْرًا وَکَانَ رَبُّکَ قَدِیرًا »

🔅 « او کسی است که از آب، انسانی را آفرید؛ سپس او را [دارای خویشاوندی‌] نسبی و دامادی قرار داد، و پروردگار تو همواره تواناست».

ابن عباس گوید: هنگامی که این آیه نازل شد، پیامبرصلی الله علیه و آله دخترش را به عقد علی علیه السلام درآورد. «فَکانَ لَهُ نَسَباً وَصِهْراً» «پس هم پسرعمویش بود و هم دامادش».

و خود حضرت فرمود: «أَنَا الصِّهْرُ یقُولُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ «وَهُوَ الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْمآءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَصِهْراً»»؛
«من همان صهر هستم که خدای تعالی در قرآن کریم به آن اشاره فرموده است».

📚 بحارالانوار، ج 35، ص 46
📚 معانی الاخبار، ص 58

حضرت علی علیه السلام هم به این نسب وسبب درنهج البلاغه شریف اشاره فرمودند:

شما موقعیّت مرا نسبت به رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله و سلّم در خویشاوندی نزدیک، در مقام و منزلت ویژه می دانید، پیامبر مرا در اتاق خویش می نشاند، در حالی که کودک بودم مرا در آغوش خود می گرفت، و در بستر مخصوص خود می خوابانید، بدنش را به بدن من می چسباند، و بوی پاکیزه خود را به من می بویاند، و گاهی غذایی را لقمه لقمه در دهانم می گذارد،.....

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 192

70. آیه 52 سوره مبارکه شوری

🔅 « وَکَذَٰلِکَ أَوْحَیْنَا إِلَیْکَ رُوحًا مِّنْ أَمْرِنَا مَا کُنتَ تَدْرِی مَا الْکِتَابُ وَلَا الْإِیمَانُ وَلَٰکِن جَعَلْنَاهُ نُورًا نَّهْدِی بِهِ مَن نَّشَاءُ مِنْ عِبَادِنَا وَإِنَّکَ لَتَهْدِی إِلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ ‎»

🔅 « همان گونه (که بر پیامبران پیشین وحی فرستادیم) بر تو نیز روحی را بفرمان خود وحی کردیم؛ تو پیش از این نمی‌دانستی کتاب و ایمان چیست (و از محتوای قرآن آگاه نبودی)؛ ولی ما آن را نوری قرار دادیم که بوسیله آن هر کس از بندگان خویش را بخواهیم هدایت می‌کنیم؛ و تو مسلّماً به سوی راه راست هدایت می‌کنی».

و انک لتهدی الی صراط مستقیم: قال: الی ولایه علی بن ابی طالب علیه السلام

و امام در مورد آیه "وبه راستی تو ای پیامبر به راهی راست هدایت می‌کنی" فرمودند: منظور آن است که تو ای پیامبر، مردم را به سوی پذیرش ولایت علی علیه السلام راهنمایی می‌کنی.[2]

📚 تاویل الایات الظاهره فی فضائل العتره الطاهره/ حدیث 814

امیرالمومنین علی ابن ابیطالب علیه السلام در نهج البلاغه شریف می‌فرمایند:

من نور وحی و رسالت را می‌دیدم، و بوی نبوّت را می‌بوییدم. من هنگامی که وحی بر پیامبر صلی الله علیه و آله فرود می‌آمد، ناله شیطان را شنیدم، گفتم: ای رسول خدا! این ناله کیست؟ گفت: شیطان است که از پرستش خویش مأیوس گردید و فرمود: «علی! تو آنچه را من می‌شنوم، می‌شنوی، و آنچه را که من می‌بینم، می بینی، جز اینکه تو پیامبر نیستی، بلکه وزیر من بوده و به راه خیر می روی».

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 192 بند 7

71. سوره مبارکه الرحمن آیات 1 تا 4

🔅 « الرَّحْمَنُ (۱) عَلمَ القُرْآنَ (۲) خَلقَ الإِنسَانَ (۳) عَلمَهُ البَیَانَ (4) ‎»

🔅 « (خداوند) رحمان، قرآن را آموخت، انسان را آفرید، او را گفتن آموخت...».

از حسین بن خالد نقل کرده است که : از امام رضا علیه السلام درباره آیات: «الرَّحْمَنُ* عَلمَ القُرْآنَ» پرسیدم. حضرت فرمود: خداوند عزوجل، قرآن را به محمد آموخت.
پرسیدم «خَلقَ الإِنسَانَ * عَلمَهُ البَیَانَ» یعنی چه؟ فرمود: او علی بن ابی طالب علیه السلام است.
خداوند بیان هر چیزی را که مردم به آن نیاز دارند به او آموخته است.

📚 مختصرالبصائر، ص 57

امیرالمومنین علی ابن طالب علیه السلام درخصوص علم بی پایان خود می‌فرماید:

سوگند به خدایی که محمّد صلی الله علیه و آله را به حق برانگیخت، و او را برگزید. جز به راستی سخن نگویم. پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) همه اطّلاعات را به من سپرده است، و از محلِّ هلاکت آن کس که هلاک می‌شود، و جای نجات کسی که نجات می‌یابد، و پایان این حکومت، همه را به من خبر داده و مرا آگاه کرده است. هیچ حادثه ای بر من نگذشت، جز آن که در گوشم نجوا کرد، و مرا مطّلع ساخت.

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 175 بند 2

72. آیه 16 سوره مبارکه جن

🔅 « وَأَن لَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَى الطَّرِیقَةِ لَأَسْقَیْنَاهُم مَّاءً غَدَقًا ‎»

🔅 « و اگر (مردم) در راه درست پایداری ورزند، قطعاً آب گوارایی بدیشان نوشانیم ».

امام محمد باقر علیه السلام درباره این آیه: «وَأَلَّوِ اسْتَقَامُوا عَلَی الطَّرِیقَةِ لَأَسْقَیْنَاهُم مَّاء غَدَقًا»، نقل می‌کند: منظور این است که اگر در ولایت علی بن ابی طالب علیه السلام و فرزندان وصیّ او صلوات الله علیهم اجمعین ثابت قدم بودند و در امر و نهی از آنان اطاعت می‌کردند «لَأَسْقَیْنَاهُم مَّاء غَدَقًا» می‌فرماید: یعنی این که به قلب‌های آنان، ایمان می‌نوشاندیم. طریقت، همان ولایت علی بن ابی طالب علیه السلام و جانشینان وی صلوات الله علیهم اجمعین است.

📚 کافی، ج 1، ص 171، ح 1

امیرالمومنین روحی فداه در نهج البلاغه می‌فرمایند:
ای مردم! آن کس که از راه آشکار برود به آب می‌رسد، و هر کس از راه راست منحرف شود سرگردان می‌ماند.

📚 نهج البلاغه شریف خطبه 201

73. آیه 29 سوره مبارکه زمر

🔅 « ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَّجُلًا فِیهِ شُرَکَاءُ مُتَشَاکِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِّرَجُلٍ هَلْ یَسْتَوِیَانِ مَثَلًا ۚ الْحَمْدُ لِلَّهِ ۚ بَلْ أَکْثَرُهُمْ لَا یَعْلَمُونَ ‎»

🔅 « خداوند مثالی زده است: مردی که مملوک شریکانی است و درباره‌اش مدام با هم مشاجره می‌کنند، و مردی که تنها تسلیم یک نفر است؛ آیا این دو یکسانند؟! ».

امیرالمؤمنین‌علیه السلام در مورد این آیه شریفه فرموده است:

«وَأَنَا السَّلَمُ لِرَسُولِ اللَّهِ‌صلی الله علیه وآله یقُولُ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ «وَرَجُلاً سَلَماً لِرَجُلٍ»

«من آن رجل سَلم برای رسول خداصلی الله علیه وآله هستم که خداوند متعال می‌فرماید رجلاً سلماً لرجل».

📚 بشارة المصطفی، ص 13
📚 مناقب‌آل‌ابی طالب، ج ‌2، ص‌104
📚 معانی‌الاخبار، ص‌58.
📚 بحارالانوار، ج 35، ص 46

ابو خالد کابلی نیز از امام باقر علیه السلام همین آیه را سؤال کرده که امام فرمود:

«الرَّجُلُ السَّلَمُ لِرَجُلٍ، عَلِی‌علیه السلام وَشِیعَتُهُ»؛
«همانا رجل سَلم، علی و شیعیان او هستند»...

📚 تأویل الآیات، ص 504
📚 شواهد التنزیل، ج 2، ص‌176