حضرت علی (ع) از دیدگاه اندیشمندان غیرمسلمان

بی نظیری علی (علیه السلام)

مادام دیالافوا ـ سیاح فرانسوی ـ می‌گوید : « احترام علی (علیه السلام) در نزد شیعه به منتهی درجه است، و حقاً هم باید این‌طور باشد؛ زیرا این مرد بزرگ علاوه بر جنگ‌ها و فداکاری‌ها که برای پیشرفت اسلام کرد، در دانش، فضایل، عدالت و صفات نیک بی‌نظیر بود ، و نسلی پاک و مقدس هم از خود باقی گذارد. فرزندانش نیز از او پیروی کردند، و برای پیشرفت مذهب اسلام مظلومانه تن به شهادت دادند. امیرالمومنین علی (علیه السلام) کسی است که همه‌ی بت‌هایی را که اعراب، شریک خدای یگانه می‌پنداشتند شکست، و وحدت و یگانه پرستی را تبلیغ کرد. علی کسی است که تمام اعمال و رفتارش نسبت به مسلمانان منصفانه بود. علی (علیه السلام) کسی است که تهدید و نویدش قطعی بود. «مادام دیالافوای مسیحی» در ادامه‌ی این بحث، خطاب به خود چنین می‌گوید :

علی (علیه السلام) دارای بزرگواری و شرافت نفس

ژنرال سرپرسی سایکس ـ از مشاهیر خاورشناسان انگلیسی ـ می‌گوید : « او [ علی بن ابیطالب ( علیه السلام ) ] از میان خلفا به شرافت و بزرگواری نفس مشهور، و به غایت مراقب حال زیردستان خود بود. القائات فرستاده‌ها و نماینده‌ها در او تأثیری نداشت. به هدیه‌های آنان ترتیب اثر نمی‌داد، با حریف مکار و غدار خود معاویه ابداً طرف نسبت نبود که برای رسیدن به مقصودی که داشت سخت‌ترین جنایات را مرتکب شده و رذل‌ترین وسایل را برای پیشرفت خودش بر می‌انگیخت. دقت و مراقبت‌های خیلی سخت او [ علی ( علیه السلام ) ] در امانت و دیانت باعث شده بود که اعراب حریص که تمام امپراطوری را غارت کرده بودند از وی ناراضی باشند. لیکن صداقت، صحت عمل، دوستی کامل، ریاضت، عبادت از روی صدق، خلوص یا تجرد، وارستگی، آداب و خصایل محموده‌ی قابل توجهی که در او وجود داشت حقیقتاً صورت قابل ستایشی به وی داده بود. این که اهالی ایران در او مقام ولایت قایل شده و او را به اصطلاح سرپرست حقیقی و مربی الهی می‌دانند واقعاً این قاعده قابل تحسین و شایان بسی تمجید است. اگر چه مقام و مرتبه‌ی او خیلی بالاتر از این‌ها است » . (2)

تنها راه چاره، دوست داشتن علی (علیه السلام)

جانین ـ شاعر آلمانی ـ می‌گوید : « علی (علیه السلام) را جز آن که دوست بداریم و شیفته او باشیم چاره‌ای نداریم؛ زیرا جوان شریف و بزرگواری بود، وجدان پاکی داشت که از مهربانی و نیکی لبریز بود، و قلبش مملو از یاری و فداکاری بود، و از شیر شرزه شجاع تر بود، ولی شجاعتی ممزوج با رقت، لطف، دلسوزی، مهر و عاطفه » . (3)

برترین افراد عرب

پروفسور استانسیلاس ـ گوریارد ـ فرانسوی ـ می‌گوید : « معاویه از بسیاری جهات برخلاف قواعد اسلام رفتار کرده است، چنان که با علی بن ابی طالب (علیه السلام) که پس از پیغمبر اسلام (صلی الله علیه و آله) بزرگ‌ترین ، شجاع‌ترین، پرهیزگارترین، فاضل‌ترین ، و خطیب‌ترین افراد عرب به شمار می‌رفت، در افتاد » . (4)

تخطی نکردن علی (علیه السلام) از راه راست

جرجی زیدان ـ نویسنده و دانشمند مسیحی عرب ـ می‌گوید : « معاویه و دوستانش برای پیشرفت مقاصد فردی خود از هیچ جنایتی دریغ نداشتند، اما علی (علیه السلام) و همراهان او، هیچ‌گاه از راه راست، و دفاع از حق و شرافت، تخطی و تجاوز نمی‌کردند ... » . (5)

بالاتر از مسیح ( علیه السلام )

جرجی زیدان : « اگر بگویم مسیح از علی (علیه السلام) بالاتر است عقلم اجازه نمی‌دهد ، و اگر بگویم علی (علیه السلام) از مسیح بالاتر است دینم اجازه نمی‌دهد » . (5)

پهلوانی در عین دلیری دلسوز و رقیق القلب

بارون کاردایفو ـ دانشمند فرانسوی ـ می‌گوید : « علی (علیه السلام) مولود حوادث نبود، بلکه حوادث را او به وجود آورده بود؛ اعمال او مخلوق فکر و عاطفه و مخیله‌ی خود اوست ؛ پهلوانی بود در عین دلیری دلسوز و رقیق القلب، و شهسواری بود که هنگام رزم آزمایی ، زاهد از دنیا گذشته بود. به مال و منصب دنیا اعتنایی نداشت، و در حقیقت جان خود را فدا نمود. روحی بسیار عمیق داشت که ریشه‌ی آن ناپیدا بود و در هر جا خوف الهی او را فرا گرفته بود » . (6)

پای بند دین در حد شور و عشق

ایلیا پاولویچ ـ پطروشفسکی مورخ و خاور شناس روسی ـ می‌گوید : « علی (علیه السلام) ، پرورده‌ی محمد (صلی الله علیه و آله) عمیقاً به وی در امر اسلام وفادار بود. علی (علیه السلام) تا سر حد شور و عشق پای‌بند دین، صادق و راستگو بود. در امور اخلاقی بسیار خرده‌گیر بود. هم سلحشور بود و هم شاعر، و همه‌ی صفات لازمه‌ی اولیاء الله در وجودش جمع بود ... » . (7)

شجاع بی همتا و قهرمان یکه تاز

بارون کارادوو ـ مورخ و محقق فرانسوی ـ می‌گوید : « علی (علیه السلام) آن شجاع بی‌همتا و قهرمان یکه تازی بود که پهلو به پهلوی پیامبر می‌جنگید. و به اعمال برگزیده و معجزه آسایی قیام نمود؛ در معرکه‌ی بدر، بیست ساله بود که با یک ضرب دست، یکه سوار قریش را دو نیم کرد؛ در اُحُد شمشیر پیامبر (ذوالفقار) را به دست گرفت و بر سرها، خود (کلاهخود) می‌شکافت و بر تن‌ها جوشن می‌درید ، و در یورش بر قلعه‌های یهود خیبر، با یک دست دروازه سنگین آهنین را از جای کند، و آن را بالای سر خود سپر ساخت. و اما پیامبر (صلی الله علیه و آله)، او را بسیار دوست می‌داشت و به او بسی وثوق داشت. روزی به سوی علی (علیه السلام) اشاره کرد و گفت : « من کنت مولاه فعلی مولاه » . (8)

بسیار زیرک و سریع الادراک

جرج جرداق ـ نویسنده ی مسیحی عرب ـ می‌گوید : « علی بن ابی طالب (علیه السلام) ـ در منبر، با آرامش خاطر و اعتماد کامل به خویشتن و سخن عادلانه‌ی خود ، می‌ایستاد و سخن می‌گفت : او بسیار زیرک و سریع الادراک بود. و راز دل مردم، هوس‌ها و خواست‌های درونی آنان را به خوبی می‌دانست. دلی داشت مالامال از مهر، آزادی، انسانیت و فضیلت، ... علی بن ابی طالب (علیه السلام) با راستی و راست گویی در زندگی شناخته شد و امتیاز یافت » . (9)
« واقعاً سزاوار است که در جهان امروز، آتش افروزان جنگ، عوامل و مسببان بدبختی‌های ملت‌ها و افراد، به سخنان و کمک قهرمان اندیشه‌ی عربی، بزرگ‌مرد وجدان انسانی علی بن ابی طالب ( علیه السلام ) گوش فرادهند و آن‌ها را حفظ کنند و در مقابل گوینده‌ی بزرگ آن سخنان، سر تعظیم فرود آوردند .» (10)

علی (علیه السلام) شهید عظمت خود

جرج جرداق در جای دیگر کتابش می‌نویسد : « در نظر من، فرزند ابوطالب (علیه السلام) نخستین مرد عرب بود که با روح کلی، یار و همنشین بود؛ علی (علیه السلام) شهید عظمت خود شد؛ او در حالی جان سپرد که نماز را در میان دو لب داشت، او با دلی سرشار از عشق خدا درگذشت [شهید شد]. تازیان (عرب‌ها) قدر و مقام راستین وی را نشناختند تا آن که از همسایگان پارسی آنان مردمانی برخاستند که گوهر و سنگریزه را به خوبی از یکدیگر باز شناختند » . (11)

بیدار کننده بردگان

جرج جرداق مسیحی در بحث «بردگی» نظر علی (علیه السلام) و عمر بن خطاب را مقایسه نموده، می‌گوید :
« عمر گفت : مردم را چرا به بندگی گرفتید؟ و در حال که مادرانشان آنان را آزاده زاده‌اند. این گفتار متوجه اربابان است و جز نصیحتی بیش نیست. ولی علی بن ابی طالب (علیه السلام) بردگان را بیدار می‌کرد و می‌فرمود:
« بنده‌ی دیگری مباش که خداوند تو را آزاد آفریده است » بلندی اندیشه را بنگر » . (12)

علی (علیه السلام) شهید عدالت

جرج جرداق کلام رسایی درباره عدالت امام علی (علیه السلام) دارد : « قُتِلَ فی محرابه لِعدالته » علی (علیه السلام) به خاطر عدالت خویش در محراب نمازش کشته [شهید] شد » . (13)

متلاطم نشدن دریای وجود علی (علیه السلام)

جرج جرداق : « آب‌های عالم؛ آب حوض، آب استخر، آب دریاچه و آب اقیانوس قابلیت تلاطم را دارد، ولی چیزی که متلاطم نشد ، دریای وجود علی (علیه السلام) بود که هیچ‌کس و هیچ‌چیزی نتوانست آن را متلاطم کند » . (14)

قطب عالم اسلام

جرج جرداق : « علی بن ابی طالب (علیه السلام) در خرد، یگانه بود، او قطب اسلام و سرچشمه‌ی معارف و علوم عرب بود، هیچ دانشی در عرب وجود ندارد، مگر آن که اساسش را علی (علیه السلام) پایه‌گذاری کرده، یا در وضع آن، سهیم و شریک بوده است » . (15)

سلطنت بردل‌ها

جرج جرادق : « ای دنیا چه می‌شود اگر تمام نیروهای خود را فشرده سازی، و در هر زمان مردی چون علی را، با خرد و قلب و زبان و ذوالفقارش بیاوری. اگر چه علی (علیه السلام) چون امویان بر مردم حکومت نکرد و رسالتش برای چنان حکومتی نبود، اما حکومت بر دل‌های مردم پاک‌سیرت را از دست نداد. ویژگی‌هایی که او به عنوان یک انسان نمونه و والا داشت، این شایستگی را به وی داد که بر دل‌ها سلطنت کند » . (16)

شهید بزرگوار

جرج جرداق ـ ادیب و نویسنده مشهور لبنانی ـ می‌گوید : « علاقه علی (علیه السلام) نسبت به مردم، و محبت و دوستی مردم نسبت به علی (علیه السلام) ، گواه آن است که بزرگوار حقیقی، کسی است که دوستدار نیکی باشد و در راه آن شهید شود، علی (علیه السلام) همان شهید بزرگوار است » . (17)

کوه استوار

جرج جرداق : « آری علی (علیه السلام) در گذرگاه تاریخ به عنوان امام حق و نیکی، همانند کوهی استوار قرار گرفته، به گونه‌ای که حوادث کوبنده و بادهای سخت، آن را متزلزل نمی‌کند. آنان که با علی بن ابی طالب (علیه السلام) دشمنی می‌کردند هم خود گمراه شدند و هم دیگران را گمراه ساختند و سرانجام سربه زیر خاک فرو بردند و خاموش شدند و از آن‌ها نام و نشانی، جز لعن و نفرین انسان های آگاه باقی نماند .
وجدان پاک انسان‌ها، آن‌ها را از بین رفته و ذلیل می‌شمارد، اگر گناه و زشتی و تبه‌کاری، در پیشگاه وجدان انسان، ارزش داشته باشد آن‌ها هم ارزشی دارند » . (18)

علی (علیه السلام) شعله‌های فروزان در دل‌ها

جرج جرداق : « علی بن ابی طالب (علیه السلام) شعله‌های فروزان در دل‌ها، و حرارتی نیرو بخش در جان‌ها، و منطقی شفابخش در عقل‌ها است. او مسند شناخته و معتقد است که پیامبر (صلی الله علیه و اله) اسلام وصیت کرده، و حتی از صحابه، قلم و دوات خواسته که حضرت علی (علیه السلام) را به جانشینی خود کتباً منصوب کند. ولی از اجرا نشدن این وضعیت متأسف است و می‌گوید : آخرین اراده‌ی پیامبر اسلام (صلی الله علیه و اله) اجرا نشد»، زیرا او علی (علیه السلام) را به جانشینی خود منصوب کرده بود، و حال آن که پس از مرگش، عده‌ای ابوبکر را برگزیدند » . (19)

یگانه نسخه‌ی عالم

همانند پیامبران (علیه السلام)

جبران خلیل جبران ـ یکی از بزرگترین نویسندگان و متفکران مسیحی عرب ـ می‌گوید : « من معتقدم که فرزند ابوطالب نخستین عرب بود که با روح کلی، رابطه برقرار کرد. او نخستین شخصیت از عرب بود که لبانش نغمه‌ی روح کلی را در گوش مردمی طنین‌انداز نمود که پیش از او نشنیده بودند ... او از این دنیا رخت بر بست در حالی که رسالت خود را به جهانیان نرسانیده بود. او چشم از این دنیا پوشید مانند پیامبرانی که در جوامعی مبعوث می‌شدند که گنجایش آن پیامبران را نداشتند، و به مردمی وارد می‌شدند که شایسته‌ی آن پیامبران نبودند، و در زمانی ظهور می‌کردند که زمان آنان نبود. خدا را در این کار حکمتی است که خود داناتر است » . (21)

شهید عدالت

کارلایل ـ فیلسوف بزرگ انگلیسی ـ می‌گوید : « ما را نمی‌رسد جز آن که علی (علیه السلام) را دوست بداریم و به او عشق بورزیم، چون او جوان‌مردی است بس عالی‌قدر و بزرگ نفس، از سرچشمه‌ی وجدانش خیر و نیکی می‌جوشید، از دلش شعله‌های شور و حماسه زبانه می‌زد، شجاع‌تر از شیر ژیان بود ولی شجاعتی ممزوج با لطف و رحمت و عواطف رقیق و رافت ... در کوفه کشته [شهید] شد، شدت عدلش موجب این جنایت گردید، چنانکه هر کس را مانند خود عادل می‌دید، پیش از مرگش درباره‌ی قاتل خود گفت : اگر زنده ماندم خودم می‌دانم [ با ضارب چه کار کنم ] و اگر در گذشتم کار به دست شما است، اگر خواستید قصاص نمایید در برابر یک ضربت تنها یک ضربت بزنید، و اگر در گذرید به تقوا نزدیک‌تر است . (22)

علی ( علیه السلام ) مظهر حق

دانشمندان غربی پای منبر علی (علیه السلام)

شیر خدا

واشنگتن ارونیک ـ محقق و نویسنده آمریکایی ـ می‌گوید : « علی (علیه السلام) از برجسته‌ترین خانواده‌های نژاد عرب، یعنی قریش بود. او دارای سه خصلت بزرگ: شجاعت، فصاحت، و سخاوت بود. روح دلیر و شجاع او بود که او را شایسته عنوان (شیرخدا) نمود، لقبی که پیغمبر (صلی الله علیه و آله) به او عطا فرمود» . (24)

ستاره درخشان علم و ادب

دکتر بولس سلامه ـ ادیب و حقوق دان بزرگ مسیحی ـ می‌گوید : « علی (علیه السلام) به مقامی رسیده است که یک دانشمند، او را ستاره درخشان آسمان علم و ادب می‌بیند، و یک نویسنده برجسته، از شیوه نگارش او پیروی می‌کند، و یک فقیه، همیشه بر تحقیقات و ابتکارات او تکیه دارد. علی (علیه السلام) در قضاوت‌های خود استثنایی قایل نمی‌شد، و به طور مساوی آنچه را که شایسته بود حکم می‌کرد، و تفاوتی میان ارباب و بنده نمی‌گذاشت. علی (علیه السلام) همواره از وضع رقت بار یتیمان و فقیران بسیار متأثر و غمگین می‌شد » . (25)

دانشمند بی نظیر اسلام

رودلف زیگر ـ محقق و نویسنده آلمانی ـ می‌گوید : « در صدر اسلام علی ابن ابی طالب (علیه السلام) ، یکی از دانشمندان بی‌نظیر اسلام بود. علی (علیه السلام) در کشورهای دیگر به خصوص در ایران به خوبی شناخته می‌شد در حالی که مردی جوان به شمار می‌آمد ، و کمتر اتفاق می‌افتاد که یک دانشمند جوان بتواند در خارج از زادگاه خویش معروفیت و احترام پیدا کند » . (26)

نمونه کامل تقوی

ویل دورانت ـ خاورشناس مشهور انگلیسی ـ می‌گوید : « علی (علیه السلام) در جوانی، نمونه کامل تواضع، تقوا، نشاط و اخلاص، در راه دین است. خوش منظر و نیکو خصال، و پر اندیشه و درست پیمان بود » . (27)

دروازه‌ی شهر علم

لامنس ـ خاورشناس معروف بلژیکی ـ می‌گوید : « برای علی (علیه السلام) این بس است که تمام اخبار و معارف اسلامی، از او سرچشمه می‌گیرد، او حافظه و نیروی شگفت‌انگیزی داشته است. همه علما و دانشمندان، اخبار و احادیث خود را برای وثوق و اعتبار به او می‌رسانند. علمای اسلام از مخالف و موافق، از دوست و دشمن، مفتخرند که گفتار خود را به علی (علیه السلام) مستند کنند؛ چون گفتار او حجیت قطعی داشت و او دروازه‌ی شهر علم بود، و با روح کلی پیوستگی کامل داشت » . (28)

دریا فضایل

رینولدالین نیکلسون ـ محقق و خاورشناس معروف انگلیسی ـ می‌گوید : « علی (علیه السلام) برجستگی‌ها و فضایل بسیار داشت. او هوشیار، دوراندیش، شجاع، صاحب رای، حلیم، وفادار و شریف بود » . (29)

علی (علیه السلام) مرد عقیده و احتجاج

ابوالفرج اهرون مشهور به ابن العبری ـ مورخ و دانشمند مسیحی ـ می‌گوید : « علی (علیه السلام) بود که در عصر خلفا، خلأ ناشی از فقدان حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) را جبران نمود. او مبارزات عقیدتی را، پس از پیغمبر (صلی الله علیه و آله) بر عهده داشت. احتجاجات و مناظرات آن حضرت، در تاریخ گواه این مدعی است.
وجود مقدس حضرتش، در کنار خلفا، خلأیی را که از فقدان مقام والای نبوی حاصل شده بود، پر می‌کرد و کتاب‌های شیعه و سنی، سرشار است از این‌گونه مسایل، و نمونه با ارزش سخن عمر : « لولا علی لهلک عمر» است؛ که حداقل هفتاد بار، این مطلب در تاریخ ضبط گردیده است » . (30)

پی نوشت‌ها :

1. اسد علیزاده ، اکبر ، امام علی (علیه السلام) از نگاه اندیشمندان غیر شیعه ، ص 100 -101 .
2. همان ، ص 101 - 102 .
3. سراج ، محمد ابراهیم ، امام علی (علیه السلام) خورشید بی غروب ، ص 324 .
4. همان .
5. همان ، ص 325 .
6. کریم خانی ، صمدانی ، علی (علیه السلام) فرانسوی ادیان ، ص 16 .
7. سراج ، محمد ابراهیم ، امام علی (علیه السلام) خورشید بی غروب ، ص 325 .
8. همان ، ص 331 .
9. همان ، ص 333 .
10. جرج جرداق ، امام علی (علیه السلام) صدای عدالت انسانی ، ترجمه ی هادی خسرو شاهی ، ج 4 ، ص 468 .
11. همان ، ص 467 .
12. جرج جرداق ، الأمام علی (علیه السلام) صوت العداله الأنسانیه ، ج 5 ، ص 1222.
13. جرج جرداق ، امام علی (علیه السلام) صدای عدالت انسانی ، ترجمه ی هادی خسرو شاهی ، ج 1 ، ص 227 .
14. مظاهری ، حسین ، چهارده معصوم ، ص 49.
15.همان ، ص 52 .
16.جرج جرداق ، الأمام علی (علیه السلام) صوت العداله الأنسانیه ، ج 1 ، ص 103 .
17. رهبر ، محمد تقی ، علی (علیه السلام) ابر مرد مظلوم ، ص 292 .
18. جرج جرداق ، امام علی (علیه السلام) صدای عدالت انسانی ، ترجمه هادی خسرو شاهی ، ج 6 ، ص 716 .
19. همان ، ص 716 - 717 .
20. جمعی از دبیران ، داستان غدیر ، ص 293 .
21. جعفری ، محمد تقی ، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه ، ج 1 ، ص 171 .
22. عبدالفتاح عبد المقصود ، الأمام علی بن ابی طالب (علیه السلام) ، ج 1 ، مقدمه ، ترجمه ی سید محمد مهدی جعفری ، ص سیزده .
23. همان ، ص پانزده .
24. رضایی ، عبدالرحمن ، در آستانه آفتاب ، ص 39 .
25. کریم خانی ، صمدانی ، علی علیه السلام فراسوی ادیان ، ص 15 .
26. همان ، ص 20 .
27. همان ، ص 23 .
28. همان ، ص 24 .
29. همان ، ص 25 .
30.همان ، ص 27 .
31. همان ، ص 33 .