طراحی و تنظیم تصویر اطلاع نگاشت (اینفوگرافیکی) "فتنه شناسی از منظر امیرالمومنین علیه السلام در نهجالبلاغه" بر اساس خلاصهای از بیانات ارزشمند دبیر نهضت جهانی نهج البلاغه خوانی استاد مهدوی ارفع انجام گرفته است. در تمام موارد تنها منبع مورد استفاده، خود نهج البلاغه شریف با ترجمه مرحوم دشتی میباشد، با این رویکرد که نهج البلاغه به تنهایی تا حد زیادی میتواند مفسّر بخشهای مختلف خود باشد. در هنگام کپی برداری خواهشمند است ذکر منبع را فراموش نفرمایید. برای دریافت فایل با کیفیت بالای این اطلاع نگاشت اینجا کلیک فرمایید.
دانلود اینفوگرافیکی باکیفیت فتنهشناسی در آیینه نهج البلاغه
فتنه چیست؟
فتنه در لغت، به معنای امتحان، ابتلاء و آزمایش و در اصل، به معنای قرار دادن طلا در آتش، برای ظاهر شدن میزان خوبی آن از بدی است و به گفته بعضی، گذاشتن طلا در آتش برای خالص شدن از ناخالصیها است. این واژه و مشتقات آن در قرآن مجید بارها ذکر شده و در معانی گوناگون به کار رفته است. گاهی به معنای آزمایش و امتحان (سوره عنکبوت / آیه 2)، گاه به معنای فریب دادن (سوره اعراف / آیه 27)، گاه به معنای بلا و عذاب (سوره ذاریات / آیه 13)، گاه به معنای گمراهی (سوره مائده / آیه 41) و گاه به معنای شرک و بت پرستی؛ ولی ظاهراً تمام این معانی، به همان مفهوم اصلی فتنه باز می گردد؛ زیرا این واژه در هر موردی که نوعی فشار و شدت وجود داشته باشد به کار میرود؛ مانند امتحان و عذاب و فریب و نیرنگ که معمولاً تحت فشار و شدت هستند و همچنین شرک که متضمن نوعی فشار و شدت است. (تفسیر نمونه جلد 2، صفحه 21)
اما مراد ما از فتنه. به معنای آشوب اجتماعی و بررسی علل و عوامل آن میباشد که به بررسی آن از نهج البلاغه شریف می پردازیم
1. شناخت فتنهها
💥 فتنهها با حق شباهت دارند.
💥 فتنهها با گذشت زمان مورد شناسایی قرار میگیرند.
💥 فتنهها چون گردبادها میچرخند.
💥 فتنهها در بعضی شهرها حادثه میآفرینند .
فتنهها آنگاه که روی آورند با حق شباهت دارند، و چون پشت کنند حقیقت چنانکه هست، نشان داده میشود، فتنهها چون میآیند شناخته نمیشوند، و چون میگذرند، مورد شناسایی قرار میگیرند، فتنهها چون گردبادها میچرخند، از همه جا عبور میکنند، در بعضی از شهرها حادثه میآفرینند و از برخی شهرها میگذرند. (خطبه ۹۳ بند ۲)
2. علل پیدایش فتنهها
💥 هوا پرستی (خطبه 50)
💥 بدعت گذاری در احکام آسمانی (خطبه 50)
💥 خِلط حق و باطل (خطبه 50)
🔹 همانا آغاز پدید آمدن فتنهها، هوا پرستى، و بدعت گذارى در احکام آسمانى است، نوآورىهایى که قرآن با آن مخالف است، و گروهى «با دو انحراف یاد شده» بر گروه دیگر سلطه و ولایت یابند، که بر خلاف دین خداست.
پس اگر باطل با حق مخلوط نمىشد، بر طالبان حق پوشیده نمىماند، و اگر حق از باطل جدا و خالص مىگشت زبان دشمنان قطع مىگردید. امّا قسمتى از حقّ و قسمتى از باطل را مىگیرند و به هم مى آمیزند، آنجاست که شیطان بر دوستان خود چیره مىگردد و تنها آنان که مشمول لطف و رحمت پروردگارند نجات خواهند یافت.
💥 حسادت (خطبه ۳۳ بند ۳)
🔹 ... به خدا سوگند قریش از ما انتقام نمیگیرد جز به آن علت که خداوند ما را از میان آنان برگزید و گرامی داشت ....
💥 جهل و دنیا زدگی (خطبه ۱۰۳ بند 2 و ۳)
بدترین افراد نزد خدا .....
🔹اگر به محصولات دنیا دعوت شود تا مرز جان تلاش کند
🔹 اما چون به آخرت و نعمتهای گوناگونش دعوت شود سستی میورزد ...
🔹و وقتی این افراد زیاد شوند و حاکم شوند : اسلام چونان ظرفِ واژگون شده، آنچه در آن است ریخته میشود.
3. اوصاف فتنه گران
💥 دشمنترین آفریدهها نزد خداوند و بدترین انسانها
🔹دشمنترین آفریدهها نزد خدا دو نفرند، مردی که خدا او را به حال خود گذاشته، و از راه راست دور افتاده است، دل او شیفته بدعت، و مردم را گمراه کرده، به فتنه انگیزی میکشاند، و راه رستگاری گذشتگان را گم کرده، و طرفداران خود و آیندگان را گمراه ساخته است، بار گناه دیگران را بر دوش کشیده، و گرفتار زشتیهای خود نیز میباشد. و مردی که مجهولاتی به هم بافته، و در میان انسانهای نادان امّت، جایگاهی پیدا کرده است. در تاریکیهای فتنه فرو رفته، و از مشاهده صلح و صفا کور است.... (خطبه 17)
💥 ضربات شدید و غارتگری اندک دارند
🔹فتنه جویان کسانی هستند که ضربات آنها شدید و غارتگری آنان اندک است، مردمی با آنان جهاد میکنند که در چشم متکبران خوار، و در روی زمین گمنام، و در آسمانها معروفند، در این هنگام، وای بر تو ای بصره! از سپاهی که نشانه خشم و انتقام الهی است، بی گرد و غبار و صدایی به تو حمله خواهند کرد، و چه زود ساکنان تو به مرگ سرخ و گرسنگی غبارآلود دچار میگردند. (خطبه ۱۰۲ بند ۲)
💥 فریب مردم با سوگند و تظاهر به ایمان
🔹 فتنهها با تلخى خواستهها وارد مى شود، و خونهاى تازه را مىدوشد، نشانههاى دین را خراب، و یقین را از بین مىبرد. فتنههایى که افراد زیرک از آن بگریزند، و افراد پلید در تدبیر آن بکوشند. آن فتنهها پر رعد و برق و پر زحمت است، در آن پیوندهاى خویشاوندى قطع شده، و از اسلام جدا مىگردند، فتنهها چنان ویرانگرند که تندرستها بیمار، و مسکن گزیدگان کوچ مىکنند. در آن میان کشتهاى است که خونش به رایگان ریخته، و افراد ترسویى که طالب امانند، با سوگندها آنان را فریب مىدهند، و با تظاهر به ایمان آنها را گمراه مىکنند. (خطبه ۱۵۱ بند ۳)
💥 حرام خدا را حلال میکنند
🔹 حرام خدا را با شبهات دروغین، و هوسهای غفلتزا حلال میکنند شراب را به بهانه اینکه «آب انگور» است و رشوه را که «هدیه» است و ربا را که «نوعى معامله» است حلال میشمارند. (خطبه ۱۵۶ بند ۴)
💥 با فراوانی نعمتها بدون اجبار دروغ میگویند
🔹 هان اى مردم در آینده، پشت کردن روزگار خوش، و قطع شدن پیوندها، و روى کار آمدن خردسالان را انتظار کشید، و این روزگارى است که ضرباتِ شمشیر بر مؤمن آسان تر از یافتن مال حلال است، روزگارى که پاداش گیرنده از دهنده بیشتر است. و آن روزگارى که بى نوشیدن شراب مست مىشوید، با فراوانى نعمتها، بدون اجبار سوگند مىخورید، دروغ مىگویید ولی نه از روى ناچارى. و آن روزگارى است که بلاها شما را مىگزد، چونان گزیدن و زخم کردن دوش شتران از پالان. آه، آن رنج و اندوه چقدر طولانى، و امید گشایش چقدر دور است. (خطبه ۱۸۷ بند 1)
💥 رهبری فتنهگر، سنت را میمیراند و بدعت را زنده میگرداند
🔹 بدترین مردم نزد خدا، رهبر ستمگرى است که خود گمراه و مایه گمراهى دیگران است، که سنّت پذیرفته را بمیراند، و بدعت ترک شده را زنده گرداند. من از پیامبر خدا (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) شنیدم که گفت: «روز قیامت رهبر ستمگر را بیاورند که نه یاورى دارد و نه کسى از او پوزش خواهى مىکند، پس او را در آتش جهنم افکنند، و در آن چنان مىچرخد که سنگ آسیاب، تا به قعر دوزخ رسیده به زنجیر کشیده شود». من تو را به خدا سوگند مىدهم که پیشواى کشته شده این امّت مباشى، چرا که پیش از این گفته مىشد. «در میان این امّت، پیشوایى به قتل خواهد رسید که درِ کشتار تا روز قیامت گشوده خواهد شد و کارهاى امّت اسلامى با آن مشتبه شود، و فتنه و فساد در میانشان گسترش یابد، تا آنجا که حق را از باطل نمىشناسند، و به سختى در آن فتنهها غوطهور مىگردند». براى مروان چونان حیوان به غارت گرفته مباش که تو را هر جا خواست براند، آن هم پس از سالیانى که از عمر تو گذشته و تجربهاى که به دست آوردهاى. (خطبه ۱۶۴)
4. نتیجه و پیامدهای فتنه
💥 فتنه میوه تلخ بدعت هاست.
علل کناره گیری از خلافت : مرا واگذارید و دیگری را به دست آرید، زیرا ما به استقبال حوادث و اموری میرویم که رنگارنگ و فتنهآمیز است، و چهرههای گوناگون دارد و دلها بر این بیعت ثابت و عقلها بر این پیمان استوار نمیماند، چهره افق حقیقت را (در دوران خلافت سه خلیفه) ابرهای تیره فساد گرفته، و راه مستقیم حق ناشناخته ماند. آگاه باشید! اگر دعوت شما را بپذیرم بر اساس آنچه که میدانم با شما رفتار میکنم، و به گفتار این و آن، و سرزنشِ سرزنشکنندگان گوش فرا نمیدهم، اگر مرا رها کنید چون یکی از شماها هستم، که شاید شنواتر، و مطیعتر از شما نسبت به رئیس حکومت باشم، در حالی که من وزیر و مشاورتان باشم بهتر است که امیر و رهبر شما گردم. (خطبه 92)
💥 فتنهها مانع رشد و پیشرفت جامعه هستند.
🔹امیرالمومنین (علیه السلام) فرمودند: اگر از فتنهها و لغزشگاه استوار بگذرم، دگرگونیهای بسیار پدید میآورم. (حکمت ۲۷۲)
💥 از قرآن جز نشانی، و از اسلام جز نامی، باقی نخواهد ماند.
🔹 روزگاری بر مردم خواهد آمد که از قرآن جز نشانی، و از اسلام جز نامی، باقی نخواهد ماند، مسجدهای آنان در آن روزگار آبادان، اما از هدایت ویران است. مسجدنشینان و سازندگان بناهای شکوهمند مساجد، بدترین مردم زمین میباشند، که کانون هر فتنه، و جایگاه هرگونه خطاکاریاند، هرکس از فتنه برکنار است او را به فتنه باز گردانند، و هرکس که از فتنه عقب مانده او را به فتنهها کشانند، که خدای بزرگ فرماید: (به خودم سوگند، بر آنان فتنهای بگمارم که انسان شکیبا در آن سرگردان ماند.) و چنین کرده است، و ما از خدا میخواهیم که از لغزش غفلتها درگذرد. (حکمت ۳۶۹)
💥 دستهجات مختلف به جان یکدیگر یورش آورند، آنها که سرپا ایستادهاند درو شوند و آنها که زمین افتادهاند لگدمال گردند. (خطبه ۱۰۱ بند ۲)
💥 روزگاری است که ضربات شمشیر بر مومن آسانتر از یافتن مال حلال است ... و روزگاری که بلاها شما را میگزد، چونان گزیدن و زخم کردن دوش شتران از پالان... (خطبه ۱۸۷ بند ۱)
💥 ستمگران به سخن می آیند ... چنان ویران گرند که تندرستها، بیمار، و مسکن گزیدگان کوچ میکنند... (خطبه ۱۵۱ بند ۳)
5. راههای پیشگری و رفع فتنه
💥 فلسفه بعثت پیامبران، به دلیل گرفتار بودن مردم در فتنهها است.
🔹خداوند پیامبر اسلام را زمانی فرستاد که : .... فتنهها مردم را لگد مال کرده و با سُمهای محکم خود نابودشان کرده و پا بر جا ایستاده بود... (خطبه ۲ بند ۳)
🔹 ویژگیهای پیامبر (ص) ... تا آنجا که نور حق آشکار و راه را برای جاهلان روشن ساخت و دلهایی که در فتنه و گناه فرو رفته بودند هدایت شدند... (خطبه ۷۲)
🔹خداوند پیامبر اسلام (ص) را به هنگامی مبعوث فرمود که مردم در حیرت و سرگردانی بودند، در فتنهها به سر میبردند و خود بزرگ بینی و تکبّر، به لغزشهای فراوانشان کشانده بود ... (خطبه ۹۵)
🔹 خداوند پیامبر اسلام (ص) را زمانی مبعوث فرمود که از زمان بعثت پیامبران پیشین مدتها گذشته و ملتها در خواب عمیقی فرو خفته بودند. فتنه و فساد جهان را فرا گرفته بود و اعمال زشت رواج یافته بود ... (خطبه ۸۹ بند ۱)
💥 استمداد از خدا و پناه بردن به او در فتنههای گمراه کننده
🔹 کسی از شما نگوید: خدایا از فتنه به تو پناه میبرم، زیرا کسی نیست که در فتنهای نباشد، لکن کسی که میخواهد به خدا پناه برد، از آزمایشات گمراه کننده پناه ببرد... (حکمت ۹۳)
💥 ولایت پذیری
🔹 ای مردم امواج فتنه ها را با کشتیهای نجات درهم بشکنید. (خطبه ۵ بند ۱)
🔹 ای مردم! ما اهل بیت پیامبر (ص) چون پیراهن تن او و یاران راستین او و خزانه داران علوم و معارف وحی و درهای ورود به آن معارف هستیم. که جز از دَر، هیچ کس به خانهها وارد نخواهد شد، و هرکس از غیر در وارد شود، دزد نامیده مىشود. مردم درباره اهل بیت پیامبر (صلّى اللّه علیه و آله و سلّم) آیات کریمه قرآن نازل شد، آنان گنجینههاى علوم خداوند رحمانند، اگر سخن گویند، راست گویند، و اگر سکوت کنند بر آنان پیشى نجویند. (خطبه ۱۵۴ بند ۱)
💥 شناخت واقعی از جبهه حق و باطل
🔹 همواره آغاز پدید آمدن فتنهها، هواپرستی، و بدعت گذاری در احکام آسمانی است، نوآوریهایی که قرآن با آن مخالف است، و گروهی (با دو انحراف یاد شده) بر گروه دیگر سلطه و ولایت یابند، که برخلاف دین خداست. پس اگر باطل با حق مخلوط نمیشد، بر طالبان حق پوشیده نمیماند، و اگر حق از باطل جدا و خالص میگشت زبان دشمنان قطع میگردید. اما قسمتی از حق و قسمتی از باطل را میگیرند و به هم میآمیزند، آنجاست که شیطان بر دوستان خود چیره میگردد، و تنها آنان که مشمول لطف و رحمت پروردگارند نجات خواهند یافت. (خطبه ۵۰)
💥 رعایت تقوی الهی
🔹 آگاه باشید آنکس که تقوی پیشه کند و بترسد، از فتنهها نجات مییابد و با نور هدایت از تاریکیها میگریزد ...(خطبه ۱۸۳ بند ۳)
💥 اطاعت از رهبری
🔹 ... پس دعوت کننده حق را پاسخ دهید و از رهبرتان اطاعت کنید. (خطبه ۱۵۴ بند ۱)
💥 بهره گیری از علوم امام علیه السلام
🔹 ای مردم پیش از آنکه مرا نیابید، آنچه میخواهید از من بپرسید، که من راههای آسمان را بهتر از راههای زمین میشناسم، بپرسید قبل از آن که فتنهها چونان شتری بیصاحب حرکت کند، و مهار خود را پایمال نماید، و مردم را بکوبد و بیازارد، و عقلها را سرگردان کند. (خطبه ۱۸۹ بند ۴)
💥 الگو پذیری
🔹 ویژگیهای سلمان فارسی در خطبه 228 : خدا او را در آنچه آزمودش پاداش خیر دهد، که کجیها را راست، و بیماریها را درمان کرد، سنت پیامبر (ص) را بپا داشت، و فتنهها را پشتسر گذاشت، با دامن پاک، و عیبی اندک، درگذشت، به نیکیهای دنیا رسیده و از بدیهای آن رهایی یافت، وظائف خود نسبت به پروردگارش را انجام داد، و چنانکه باید از کیفر الهی میترسید، خود رفت و مردم را پراکنده برجای گذاشت، که نه گمراه، راه خویش شناخت، و نه هدایت شده به یقین رسید. (خطبه ۲۲۸)
💥 تشخیص حق از باطل به هنگام فتنه و دفاع از حق
🔹 و درود خدا بر امیرالمومنین، فرمود: در فتنهها، چونان شتر دو ساله باش، نه پشتى دارد که سوارى دهد، و نه پستانى تا او را بدوشند. (حکمت 1)
🔹 و درود خدا بر امیرالمومنین، فرمود: هر فریب خوردهاى را نمىشود سرزنش کرد. (حکمت 15)
(به هنگام حرکت امام (علیه السلام) جهت سرکوب شورشیان بصره، سعد وقّاص، محمد بن مسلمه، اسامة بن زید و عبدالله بن عمر آماده حرکت نشدند. امام از آنها پرسید چرا آماده جهاد نمیشوید؟ گفتند از اینکه مسلمانی را بکُشیم ناراحتیم! امام (علیه السلام) فرمود: بر بیعت من وفادارید؟ گفتند آری، امام فرمود: به خانههایتان بروید، آنگاه حکمت 15 را زمزمه فرمودند)
🔹 و درود خدا بر امیرالمومنین، فرمود: (در باره آنان که از جنگ کناره گرفتند) حق را خوار کرده، باطل را نیز یارى نکردند. (حکمت 18)
حارث بن حوط هم، مخالف جنگ جَمَل بود و به امام (علیه السلام) گفت من هم مانند سعد وقّاص و عبدالله بن عمر شرکت نمیکنم که امام حکمت 18 را بیان فرمودند.
برداشت صحیح: به هنگام فتنه میبایست حق را از باطل تشخیص و از حق دفاع کنیم و توصیه حضرت امیر (علیه السلام) بر این است که ضمن دفاع از حق مورد سو استفاده اهل فتنه قرار نگیریم. همچنین هنگام فتنه و تباهکارى طورى رفتار کن که فتنه جویان در جان و مال تو طمع نکنند ولى این وقتى است که جنگ و زد و خورد بین دو رئیس و پیشواى گمراه و گمراه کننده باشد مانند فتنه عبد الملک و ابن زبیر و فتنه حجّاج و ابن اشعث، و امّا هنگامى که یکى از آنها بر حقّ و دیگرى بر باطل بود فتنه نیست مانند جنگ جمل و صفّین که همراهى صاحب حقّ و بذل جان و مال در راه او واجب است.
💥 همراهی و پناه بردن به اهل بیت علیهم السلام
🔹 ما اهل بیت پیامبر (ع) از آن فتنهها در امانیم و مردم را بدان نمیخوانیم، (خطبه ۹۳ بند 4)
💥 گسترش چتر فرهنگ مطالعه نهج البلاغه
🔹 شاهد این معنی استخراج تمام این مطالب از نهج البلاغه است، ملتی که با گفتمان و نگرش امیرالمومنین (علیه السلام) مانوس باشند دچار فتنه نخواهند شد.
💥 مشورت و روشنگری
🔹 مشورت گرفتن از متخصصین امر در هر زمینه (به عنوان مثال در فتنه کنونی "کرونا " وقتی از نظر صاحب نظران دلسوز و غیر دلباخته، شناخت واقعی از موضوع حاصل شد میبایست روشنگری نمود تا مردم دچار فتنه نشوند و از آسیبهای جدی آن در امان بمانند یا لااقل کمتر آسیب ببینند.)
6. اوصاف جهادگران علیه فتنه
💥 مردمی با آنان جهاد میکنند که در نظر متکبران خوار و در روی زمین گمنام و در آسمانها معروفند. (خطبه 102 بند ۲)
💥 سپاهیانی که نشانه خشم و انتقام الهی هستند بیگرد و غبار و صدایی به بصره حمله خواهند کرد. (خطبه 102 بند ۲)
💥 چونان شمشیرها صیقل می خورند (خطبه ۱۵۰ بند ۲)
💥 دیدههاشان با قرآن روشنایی گیرد (خطبه ۱۵۰ بند ۲)
💥 در گوشهاشان تفسیر قرآن طنین افکند (خطبه ۱۵۰ بند ۲)
💥 در صبحگاهان و شامگاهان جامهای حکمت سر میکشند (خطبه ۱۵۰ بند ۲)
#من_نهج البلاغه_میخوانم
#نهضت_جهانی_نهج البلاغه_خوانی
